Özgün Metin

Kadri gâyetde a'lâdır Şeyh Abdülkâdirin
Cedd-i pâki Mustafâdır Şeyh Abdülkâdirin
Sen dahi sa'y eyle Emnî anlara kıl ittibâ'
Pîr-i dânî evliyâdır Şeyh Abdülkâdirin

Günümüz Türkçesiyle

1. Şeyh Abdülkâdir'in kadri pek yücedir; Şeyh Abdülkâdir'in temiz atası Mustafa'dır (Hz. Peygamber).

2. Ey Emnî, sen de çalış, onlara uy; Şeyh Abdülkâdir evliyanın bilge pîridir.

Edebî ve Tarihî Yorum

Dörtlüğün dört mısraından üçü aynı uzun redifle, "Şeyh Abdülkâdirin" sözüyle biter. Bu tekrar, şiire bir zikir havası verir: ad her mısrada yeniden anılır ve dinleyenin kulağında kalır. Müstakimzâde parçayı Emnî'nin "güfte-zâde-i tab'-ı ruhânî"si, yani ruhani yaradılışından doğmuş bir güfte olarak tanıtır. "Güfte" bestelenmek üzere yazılmış söz demektir; bu niteleme, dörtlüğün bir tekke ilahisi olarak okunmuş olabileceğini düşündürür. Kaynak bir besteden söz etmediği için bu yalnız bir ihtimaldir.

Övülen kişi, Kâdirî tarikatının kurucusu Abdülkâdir-i Geylânî'dir (ö. 561/1166). İlk beyit onun iki üstünlüğünü sayar: makamının yüceliği ve soyunun Hz. Peygamber'e, burada "Mustafâ" adıyla anılan Peygamber'e çıkması. Geylânî'nin seyyid soyundan geldiği Kâdirî geleneğinde her zaman vurgulanır. "A'lâ, Mustafâ, evliyâ" kelimeleri uzun "-â" sesinde kafiyelenir. İkinci beyitte şair kendine seslenir: "Sen dahi sa'y eyle Emnî", sen de çalış ve onlara uy. Son mısradaki "pîr-i dânî", bilen pîr diye okunmuştur; evliyanın pîri sıfatı Geylânî için kullanılan "pîrân-ı pîr" ve "gavs-ı a'zam" gibi unvanları hatırlatır.

Hüsameddin, Emnî'nin Kâdirî tarikatına emekli olduktan sonra, yani 1099'dan sonra girdiğini yazar; dörtlük de bu son yılların ürünü olmalıdır. Müstakimzâde'nin aynı yerde andığı tahmîs ve 1110 tarihi, aktarılan cümlenin kapalı yapısı yüzünden bu şiirle ilişkilendirilememiştir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ndeki madde, Müstakimzâde'nin hattatlar için başkalarının söylediği tarih mısralarını da naklettiğini belirtir; 1110 Emnî'nin ölüm yılı olduğuna göre cümle böyle bir ölüm tarihine işaret ediyor olabilir; aktarılan metin bunu açıkça söylemez. Divan kâtipliğinden başmuhasebeciliğe uzanan hayatı Emnî Süleyman Çelebi (Selîmzâde) yazısındadır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar