Amasya, antik çağdan Cumhuriyet'e kadar her dönemde kentte doğan ya da yolu kentle kesişen önemli kişilere sahne olmuştur. Pontus Krallığı'nın hükümdarları burada saray kurdu, coğrafyacı Strabon burada doğdu; Danişmendli ve Selçuklu emirleri, Osmanlı şehzadelerinin lalaları, medrese hocaları ve tarikat şeyhleri kentin hayatını yüzyıllar boyunca biçimlendirdi. Bu bölüm, Amasya'da doğan, Amasya'da görev yapan ya da kentte iz bırakan kişilerin biyografilerini bir araya getirir; şehzadeler ayrı bir başlıkta ele alınmıştır.
Antik ve Bizans dönemi yazıları arasında Strabon: Amaseia'dan Dünyayı Yazan Coğrafyacı, I. Mithridates Ktistes'ten VI. Mithridates Eupator'a uzanan Pontus kralları dizisi ve Amaseia'lı Asterios, Aziz Theodoros ve piskopos Basileios gibi erken Hristiyan şahsiyetleri bulunur. Türk dönemine geçişi Danişmend Gazi, Emîr Gazi ve Nizameddin Yağıbasan'ın biyografileri anlatır; Kadı Burhaneddin ve Hacı Şadgeldi Paşa ise Eretna sonrası Amasya'nın siyasi çekişmelerini aktarır. Osmanlı devrinde Yörgüç Paşa, Bayezid Paşa, Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, Amcazade Köprülü Hüseyin Paşa ve Şeyhülislâm Zenbilli Ali Efendi devlet ve ilmiye çevrelerinden öne çıkan isimlerdir.
İlim, sanat ve tasavvuf alanında Şeyh Hamdullah: Hattatların Pîri, Amasya'da Halvetî yolunun öncüsü Pir İlyas, Fatih'in başhekimi Amirdovlat Amasyatsi, hekim Sabuncuoğlu Şerefeddin ve tarihçi Şükrullah yer alır. Şairler arasında Mihrî Hatun, Zeyneb Hatun, Tâcîzâde Câfer Çelebi ve Münîrî anılır. Yakın dönemi ise mutasarrıf ve şair Ziya Paşa, Amasya Tarihi'nin yazarı Hüseyin Hüsameddin Yasar, Millî Mücadele müftüsü Abdurrahman Kâmil Efendi, heykeltıraş Nijat Sirel ve tarihçi Mustafa Cezar temsil eder.