Özgün Metin

Vezin: Vâfir (mufâ‘aletün mufâ‘aletün fe‘ûlün)

جنابك مثل روضات الجنان
و منك ينال غايات الأمانى

Cenâbuke mislü ravzâti'l-cinânî
Ve minke yünâlü gâyâtü'l-emânî

حللت من المكارم فى ذراها
ففيها انت كالسبع المثانى

Halelte mine'l-mekârimi fî zürâhâ
Fe-fîhâ ente ke's-seb'i'l-mesânî

Günümüz Türkçesiyle

1. Senin katın cennet bahçeleri gibidir; dileklerin en uç noktalarına senin elinle ulaşılır.

2. Cömertliğin ve erdemlerin doruklarına yerleştin; onların arasında sen, yedi tekrarlanan ayet (Fâtiha) gibisin.

Edebî ve Tarihî Yorum

Kimin Şiiri

Bu dört mısra İnepazarlızâde İsmâil Hakkı Efendi'nin bir şiiri olarak kesin bilinmez. Kıt‘a, onun Sultan Abdülmecid'e sunduğu Müzekkiretü'l-Evkâf risalesinin giriş bölümünde, yalnız "Kıt‘a" başlığıyla durur; şairin adı verilmez. Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, risaleyi İsmâil Hakkı'nın kendi el yazısından aktardığı hâlde onun Türkçe ve Arapça şiirlerini bulamadığını söyler; demek ki bu kıt‘ayı onun şiiri saymamıştır. Risale yazarlarının giriş bölümlerine başkalarının beyitlerini koyması yaygın bir usuldü. Öte yandan Arapça şiir yazdığı rivayet edilen bir müellifin kendi dörtlüğünü eklemesi de olağandır. Yapılan aramada kıt‘aya başka bir kaynakta rastlanmadı.

Metin ve Okuma

Amasya Tarihi'nin dijital metninde Arapça harfler bozuk aktarıldığı için kıt‘a e-kitabın sayfa görüntüsünden okunmuştur. Neşir Latin harfli bir okuma vermediği için buradaki okuyuş tarafımızdan yapılmıştır. Dörtlük Arap aruzunun vâfir bahrine uyar ve bütün mısralar "-ânî" sesiyle kafiyelenir. Neşri hazırlayanlar dipnotta kıt‘ayı "Ey Cenâb-ı Peygamber, sen cennetlerdeki bahçeler gibisin" diye başlayan bir tercümeyle verir.

Kime Söylendi

Dipnottaki tercüme kıt‘ayı Hz. Peygamber'e yöneltir. Risalenin akışı başka bir okumaya da imkân verir. Kıt‘adan hemen önce Tanrı'ya hamd ve Peygamber'e salavat cümlesi "Efendimiz Hazretleri hürmetine" sözüyle kapanır. Kıt‘adan hemen sonra gelen cümle ise "Müfâd-ı âlîsi" diye başlar ve kıt‘anın yüce anlamının alnında parladığı kişiyi sayar: "es-Sultân ibnü's-Sultân es-Sultân Abdülmecid Hân". Bu dizilişe göre kıt‘a, padişaha övgü bölümünün açılışıdır ve muhatabı Abdülmecid'dir. İki okuma da mümkündür; metin bu konuda açık değildir.

Son mısradaki benzetme kıt‘anın en ağır sözüdür. "Es-seb‘u'l-mesânî", Kur'an'da (Hicr 15/87) geçen ve genellikle Fâtiha suresiyle açıklanan "tekrarlanan yedi" ayettir. Övülen kişi erdemlerin doruğunda, Kitab'ın açılışı olan Fâtiha gibi, hepsinin özü ve başıdır. Padişaha yönelik okunursa bu, bir vakıf dilekçesinin hükümdarı en yüksek benzetmeyle karşılaması demektir. Risalenin yazıldığı koşullar ve İsmâil Hakkı'nın hayatı Hakkı İsmâil Efendi (İnepazarlızâde) yazısında ele alınmıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar