Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Kâtip sen yaz ṣabâ sen de kerem ḳıl
Götür ‘arẑ-ı ḥâlim yâre tez elden
Nâzikdi efendim nezâketlü yaz
Gönderelim o dildâre tez elden

Günümüz Türkçesiyle

1. Kâtip, sen yaz; saba rüzgârı, sen de lütfet, hâlimi tez elden yâre götür. Efendim naziktir, nezaketle yaz; o gönül alana tez elden gönderelim.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Dörtlük, Merzifon Cönkü'nün 35. sayfasında Zihnî mahlasıyla kayıtlı bir koşmanın başıdır; Hakverdioğlu yalnız ilk dörtlüğü verdiği için koşmanın devamı bilinmiyor. Dizeler on bir hecelidir; hece sayımı bizimdir. İkinci ve dördüncü dizeler "tez elden" rediflidir, "yâre" ve "dildâre" kafiyedir. Birinci ve üçüncü dizeler "kıl" ve "yaz" ile kafiyesiz kalır; bu, koşmanın ilk dörtlüğünde sık görülen bir düzendir.

Anlam ve Söz Sanatları

Dörtlük bir mektup koşmasının havasını taşır. Âşık iki ayrı haberciye seslenir. Birincisi kâtiptir: âşık ona hâlini yazmasını ve sevgilinin nazik biri olduğunu unutmadan nezaketle yazmasını söyler. İkincisi sabadır: divan ve halk şiirinde âşıkla sevgili arasında haber taşıyan sabah rüzgârı burada da mektubu götürecek olandır. "Arz-ı hâl" hem bir dilekçe hem de kişinin kendi hâlini anlatması demektir; kelime, sevgiliyi bir büyüğe, âşığı da ona dilekçe sunan birine benzeten bir anlam taşır. Sevgilinin "efendim" ve "dildâr", yani gönül tutan diye anılması bu saygılı hitabı sürdürür. Kâtibe yazdırma sahnesi, okuma yazma bilmeyen ya da sözünü yazdıran âşıkların gerçek alışkanlığını hatırlatabilir; fakat kâtip burada şiirin bir kişisi olarak da okunabilir. Redifteki "tez elden" ise âşığın sabırsızlığını iki kez vurgular.

Tarihî Bağlam

Şiir Merzifon Cönkü'nde Zihnî mahlasıyla kayıtlıdır. Hakverdioğlu bu şair hakkında bilgi vermez ve kimliği başka bir kaynakta tespit edilememiştir; aynı mahlası kullanan bilinen şairlerle ilişkisi kurulamaz. Bu yüzden şiir yalnız cönkteki kayda dayanarak bu şaire bağlanmıştır. Cönkün XIX. yüzyılda Merzifon'da derlendiği düşünüldüğüne göre şiir o dönemin Merzifon meclislerinde okunan sözler arasındaydı. Kaynakların durumu Zihnî yazısında anlatılmıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar