Âşık Mustafa, Merzifon'da derlenmiş Merzifon Cönkü'nde aruzla yazılmış tek bir gazeliyle yer alan bir halk şairidir. Adı yalnız Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da cönkü tanıttığı makalede geçer. "Âşık" unvanı onun saz şairi olduğunu gösterir; Mustafa ise asıl adı ya da mahlası olabilir. Halk şiirinde Mustafa adını taşıyan pek çok âşık bulunduğu için, cönkteki şairi bunlardan biriyle eşleştirmeye imkân veren bir veri yoktur. Hayatı, yaşadığı yer ve dönemi hakkında başka bir kayıt bulunamamıştır.

Merzifon Cönkü'ndeki Yeri

Merzifon Cönkü, Metin Hakverdioğlu'nun Merzifon'dan gelen bir sahaftan edindiği ve kendi kütüphanesinde sakladığı, derleyeni ve tarihi yazılı olmayan bir şiir defteridir. Hakverdioğlu onu yaklaşık yüz yıllık sayar; defterde 32 şairin 161 şiiri bulunur ve halk şiiri ile divan şiiri neredeyse eşit ölçüde yer alır. En çok şiiri olan şair Tokatlı Nûrî'dir. Hakverdioğlu, defterin Merzifonlu Eyüp Sabrî'nin edebî çevresinde, muhtemelen Fethî mahlaslı yerel bir şair tarafından tertip edildiğini düşünür. Makalesi cönkteki her şiirin yalnız ilk nazım birimini yayımlar; şiirlerin tamamı cönkte, yayımlanmamış olarak durmaktadır.

Âşık Mustafa'nın gazeli cönkün 104. sayfasındadır. Makalede küçük bir tutarsızlık vardır: şair listesinde "Âşık Mustafa 1 hece" yazılıdır, oysa şiirler bölümünde şiir "Âşık Mustafa'nın aruz ölçüsü ile yazdığı şiirleri (1 adet)" başlığıyla ve "Gazel" olarak verilir. Aktarılan dört mısra gazel biçimindedir ve aruzla yazılmıştır; bu yüzden listedeki "hece" kaydı bir dizgi hatası gibi görünür. Halk şairlerinin aruzla gazel, semai ve divan söylemesi XIX. yüzyıl âşık şiirinde yaygındır ve Merzifon Cönkü bu türden onlarca örnek içerir. Âşık Mustafa'yı Amasya'ya bağlayan tek iz, gazelinin Merzifon'da derlenmiş bu defterde bulunmasıdır. Merzifon'un Çorum, Kastamonu, Sinop ve Samsun yolları üzerinde bir menzil olduğunu, XVIII ve XIX. yüzyılda halk şairlerinin buraya uğradığını ve yerli şairlerin davetiyle Dertli, Emrah, Nûrî ve Âşık Ömer gibi adların kasabanın meclislerine katıldığını Hakverdioğlu ayrıntılı biçimde anlatır.

Şiiri

Âşık Mustafa'nın cönkteki tek şiiri "Çoḳ zamândır intiẓârım ḳaşı yâyı görmedim" mısraıyla başlayan bir gazeldir. Makale bu gazelin ilk iki beytini verir; tamamı cönkte, 104. sayfadadır. Gazel "görmedim" rediflidir ve uzun zamandır beklediği yay kaşlı sevgiliyi, yerde mi gökte mi olduğunu bilemediği bir hüma kuşu gibi göremeyen âşığın özlemini anlatır. İkinci beytin ilk mısraı makalede ayraç içinde tamamlanmış kelimelerle verilmiştir ve okunuşu kesin değildir. Gazel, şairin kategorisinde ayrı bir şiir sayfasında özgün metni, günümüz Türkçesi ve yorumuyla verilmiştir.

Kaynakların Durumu ve Tartışma

Âşık Mustafa hakkında cönkteki iki beyitten başka bilgi yoktur. Hakverdioğlu'nun aynı makalede andığı Şahin Köktürk'ün yayımladığı Amasya Cönkü'nde de Kul Mustafa adlı bir şairin şiirleri bulunur; ancak "Kul Mustafa" ile "Âşık Mustafa" aynı adlar değildir ve iki kaydı birleştirmeye imkân veren bir bilgi yoktur. Gazelin bütünü yayımlandığında, mahlasın geçtiği son beyit şairin kimliği hakkında bir ipucu verebilir. Bugün için bilinen, Merzifon Cönkü'nde Âşık Mustafa adıyla kaydedilmiş bir gazelin varlığıdır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar