Özgün Metin

Cevr ise bî-hadd belâ kûtehligidir ömrümün
Çekmeğe bu derdi Ca'fer ömr-i bî-pâyân gerek

Günümüz Türkçesiyle

1. (Sevgilinin) eziyeti sınırsız; bela ise ömrümün kısalığıdır. Ey Ca'fer, bu derdi çekmek için sonsuz bir ömür gerek.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şairin adı ikinci mısrada mahlas olarak geçer, ilk mısra ise kafiyeli değildir; bu iki özellik beytin bir gazelin makta beyti, yani mahlasın yer aldığı son beyit olduğunu gösterir. Hüsameddin beyti, kaside parçasından sonra "şu beyti de ele geçen eş'ârındandır", yani eline geçen şiirlerindendir diyerek verir. Redif "gerek", kafiye "bî-pâyân" kelimesinin son hecesidir; gazelin öteki beyitleri ele geçmemiştir.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit bir hesaplaşma gibi kurulur. Âşığın karşısında iki büyüklük vardır: sevgilinin cevri, yani eziyeti sınırsızdır, âşığın ömrü ise kısadır. Asıl bela, bu eziyeti çekecek ömrün yetmemesidir. Şair sonucu kendine seslenerek söyler: bu derdi sonuna kadar çekebilmek için sonu olmayan bir ömür gerekir. "Bî-hadd" ile "bî-pâyân", sınırsız ile sonsuz, beytin iki mısraını birbirine bağlar; "kûtehlik", kısalık ise bu iki sonsuzluğun ortasında durur. Tezat, beytin bütün yükünü taşır. Bu tür hesap, divan şiirinde âşığın şikâyetini bir tür övünmeye çevirmenin bilinen yollarından biridir: âşık kaçmak istemez, yalnız ömrünün yetmeyeceğinden yakınır.

Tarihî Bağlam

Hangi gazelden alındığı da, ne zaman yazıldığı da belli değil. Hüsameddin'in "ele geçen" sözü, beyti bir mecmuada ya da Ca'fer'in kendi yazmalarından birinde gördüğünü düşündürür, ama kaynağını belirtmez. Ca'fer Efendi'nin hayatı Ca'fer Efendi: Zaralı Müfessir, Kadı ve Şair yazısında anlatılmıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar