Firâkî, Merzifon Cönkü'nde tek bir gazeli kayıtlı bir şairdir. Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da yayımladığı makale bu gazelin yalnız ilk beytini verir ve şair hakkında bilgi vermez. Firâkî mahlasını kullanan bilinen şairler arasında XVI. yüzyılda yaşamış Kütahyalı bir divan şairi de vardır; ancak cönkteki gazeli ona ya da başka bir Firâkî'ye bağlayan bir kayıt bulunamamıştır. Şairin kimliği, yaşadığı yer ve yüzyılı bilinmiyor.

Merzifon Cönkü'ndeki Şiiri

Cönkün 108. sayfasındaki gazel "Coşdı göňlüm sel gibi çağlar o yâriň semtine" mısraıyla başlar. Beyitte coşan gönül, önüne geçilmez bir sele benzetilir; gece gündüz süren sevgi âşığı sevgilinin yönüne bağlar. Dili sade, kafiyesi ("çağlar / bağlar") halk ağzına yakındır. Makale bu şiirin yalnız ilk beytini yayımlamıştır; beyit, özgün metni, günümüz Türkçesiyle aktarımı ve yorumuyla bu kategoride ayrı bir sayfada verilmiştir. Gazelin tam metni cönkün kendisindedir ve yayımlanmamıştır.

Amasya ile Bağı

Firâkî'nin Amasya ile bilinen tek bağı, gazelinin Merzifon'da derlendiği düşünülen bu cönkte yer almasıdır. Hakverdioğlu cönkü Merzifon'dan elde etmiş ve onun Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin edebî çevresinden bir şair, büyük ihtimalle Fethî tarafından derlendiğini ileri sürmüştür.

Kaynakların Durumu ve Tartışma

Makalede Firâkî için iki farklı bilgi vardır. Cönkteki şairleri ve şiir sayılarını sıralayan bölümde "Firâkî 1 hece" denir; şiirlerin verildiği bölümde ise başlık "Firâkî'nin aruz ölçüsü ile yazdığı şiirleri"dir ve verilen şiir aruzlu bir gazeldir. Şiirin kendisi aruzla yazıldığı için ikinci bilgi esas alınmıştır.

M. Fatih Köksal'ın Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ndeki maddesine göre Kütahyalı Firâkî'nin asıl adı Abdurrahman'dır; Kanunî devri şairlerindendir, vaizlik yapmış, Kâşifî'nin Ahlâk-ı Muhsinî'sini Türkçeye çevirmiştir; ölüm tarihi için 1572-73 ile 1585 arasında beş ayrı tarih verilir. Âşık Çelebi onun bol gazeli bulunduğunu ve özellikle hezelde başarılı olduğunu yazar; gazelleri çeşitli nazire mecmualarına girmiştir. Cönkteki gazelin konuşma diline yakın söyleyişi ve cönkün genel olarak XVIII-XIX. yüzyıl halk şairlerine ağırlık vermesi, bu gazelin Kütahyalı Firâkî'den çok daha geç bir döneme ait olabileceğini düşündürür. Öte yandan cönkte XVI. yüzyıl şairi Bâkî'den de şiirler bulunduğu için eski bir divan şairinin gazelinin cönke alınması da imkânsız değildir. Gazelin tam metni ve mahlas beyti görülmeden bu soru çözülemez.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar