Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

Coşdı göňlüm sel gibi çaġlar o yâriň semtine
Rûz u şeb muḥabbetim baġlar o yâriň semtine

Günümüz Türkçesiyle

1. Gönlüm coştu, sel gibi o sevgilinin yönüne doğru çağlıyor; gece gündüz sevgim (beni) o sevgilinin yönüne bağlıyor.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir cönkte gazel olarak kayıtlıdır. Gazel, ilk beyti (matla) kendi içinde kafiyeli, öteki beyitleri bu kafiyeye bağlanan aruzlu şiir şeklidir; halk şairleri de bu şekli kullanmıştır. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "o yâriň semtine", kafiye "çaġlar / baġlar" kelimelerindeki "-ağlar" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, coşan gönlü bir sele benzetir. Sel, önüne geçilmez bir akış olarak gönlün sevgiliye yönelişini anlatır; "çağlamak" fiili hem suyun gürül gürül akmasını, hem de coşkuyu karşılar. İkinci mısrada "rûz u şeb", gece gündüz, bu yönelişin hiç ara vermediğini söyler ve "bağlar" fiili sel imgesini bağlılık duygusuna çevirir. Redifteki "o yâriň semtine", o sevgilinin tarafına, yönüne, beytin bütün hareketini tek bir hedefe toplar. Beytin sade dili ve "çağlar / bağlar" gibi halk ağzına yakın kafiyeleri, aruzla yazılmış olsa da halk şiirinin söyleyişine yakındır.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde "Firâkî" mahlasıyla kayıtlıdır. Cönkte Firâkî mahlaslı tek şiir budur. Bu mahlası kullanan bilinen şairler arasında XVI. yüzyılda yaşamış Kütahyalı divan şairi Firâkî de vardır; cönkteki gazelin ona ait olduğunu gösteren bir kayıt yoktur. Makale şair hakkında bilgi vermez; şairin kimliği ve hangi yüzyılda yaşadığı belirlenememiştir. Cönkün Merzifon'da, Eyüb Sabrî'nin edebî çevresinde derlendiği düşünüldüğü için şairin bu çevrede okunan ya da yaşayan bir şair olması mümkündür. Ayrıntı için Firâkî sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 108. sayfasında, makalenin 551. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar