Hayrî, yalnız Merzifon Cönkü'nde adı geçen ve kimliği bilinmeyen bir şairdir. Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı bu el yazması şiir defterinde Hayrî mahlasıyla aruzla yazılmış tek bir şiir kayıtlıdır; makale bu şiirin ilk dört mısraını verir. Şairin adı, yaşadığı yer ve dönemi, mesleği hakkında bilgi yoktur.

Amasya ile bağı, şiirinin Merzifon'da derlenmiş bir cönke girmesinden ibarettir. Bu sayfa, kimliği tespit edilemeyen şairlerin de atlanmaması ilkesiyle açılmıştır; aşağıda kaynakların ne söylediği ve ne söylemediği ayrı ayrı gösterilmiştir.

Merzifon Cönkü'ndeki Kaydı

Merzifon Cönkü, Metin Hakverdioğlu'nun Merzifon'dan edinip kendi kütüphanesine kattığı ve 2019'da idil dergisinde tanıttığı el yazması bir şiir defteridir. Dana dili biçiminde, ta'lik yazıyla yazılmış 112 sayfalık cönkte 32 şairden 161 şiir bulunur. Hakverdioğlu cönkün yaklaşık yüz yıllık olduğunu tahmin eder ve Eyüp Sabrî'nin edebî çevresinden Merzifonlu bir şairin, büyük ihtimalle Fethî'nin, onu tertip ettiğini düşünür. Makaleye göre cönkte tanınmış şairlerin yanında adı hiç duyulmamış mahallî şairler de vardır ve aruzla yazılan şiirlerin şairleri genelde halk şairleridir. Bu şairin şiiri cönkün 29. sayfasındadır.

Şiiri

Hakverdioğlu'nun sayımına göre Hayrî'nin cönkte aruzla yazılmış bir şiiri vardır. Makale şiiri "dîvânî" diye adlandırır ve ilk dörtlüğünü verir; dörtlük "Bu reh-i aşk üzere hem-tâyı bulmakdır hüner" mısraıyla başlar ve "bulmakdır hüner" redifiyle, gerçek hünerin ne olduğunu sayan öğretici bir söyleyişle kurulur. Kanaat köşesinde Dârâ'nın saltanatını bulmak gibi tasavvufa yakın bir düşünceyle biter. Şiirin özgün metni, günümüz Türkçesiyle aktarımı ve yorumu bu kategoride ayrı bir yazı olarak yayımlanmıştır.

Kaynakların Durumu

Hayrî Osmanlı döneminde yaygın bir mahlastır ve cönkteki şiiri aynı mahlaslı bilinen şairlerden birine bağlayacak bir ipucu yoktur. Makale şair hakkında tek kelime söylemez; şiirin dili ve türü de bir kimlik belirlemeye yetmez. Hakverdioğlu'nun cönkteki aruzlu şiirlerin şairlerinin genelde halk şairleri olduğu yolundaki tespiti ile şiirin halk şiirinde yaygın bir aruz türüyle yazılmış olması, Hayrî'nin de aruzla söyleyen bir âşık olabileceğini düşündürür; bu bir ihtimaldir ve değerlendirme bizimdir.

Hüseyin Hüsâmeddîn'in Amasya Tarihi'nde taradığımız ciltlerde Hayrî mahlasıyla şiir söyleyen bir Amasyalıya rastlanmamıştır. Cönkün Merzifon'da derlenmiş olması şairin bu çevreden olabileceğini düşündürse de buna dair bir kayıt yoktur.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar