Kerem, Merzifon Cönkü'nde tek bir koşması kayıtlı bir mahlastır. Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da yayımladığı makale bu şiiri "Kerem'in hece ölçüsü ile yazdığı şiirleri" başlığı altında verir, ancak hangi Kerem'in kastedildiğini belirtmez. Türk halk edebiyatında bu ad en çok Kerem ile Aslı hikâyesinin âşık kahramanını hatırlatır; öte yandan aynı mahlası kullanan başka âşıklar da vardır. Bu sayfa, cönkteki şiiri ve kimlik konusundaki ihtimalleri bir araya getirir.

Merzifon Cönkü'ndeki Şiiri

Cönkün 106. sayfasındaki koşma "Elâ gözlerine kurbân olduğum" dizesiyle başlar ve "ağlarım" redifiyle ilerler: âşık sevgilinin derdiyle yanıp ağladığını, hâlini güllere anlatmak istediğini, ama gülleri sevgilinin elinde ya da yabancıların yanında görünce yine ağladığını söyler. Açılış dizesi halk şiirinde pek çok âşığın kullandığı bir hitap kalıbıdır ve tek başına şairi ayırt etmeye yetmez. "Ağlarım" redifi ise Kerem'e bağlanan deyişlerin yanık havasına uygundur. Makale şiirin yalnız ilk dörtlüğünü yayımlamıştır; bu dörtlük, özgün metni, günümüz Türkçesiyle aktarımı ve yorumuyla bu kategoride ayrı bir sayfada verilmiştir.

Amasya ile Bağı

Şiirin Amasya ile bağı, Merzifon'da derlendiği düşünülen bu cönkte yer almasıdır. Hakverdioğlu ayrıca Amasya yöresinin bir başka cönkünü, Şahin Köktürk'ün 2007'de yayımladığı Amasya Cönkü'nü tanıtırken bu eserde Âşık Kerem'in Kerem ile Aslı hikâyesinin bulunduğunu belirtir. İki Amasya cönkünde de Kerem adının görülmesi, Kerem ile Aslı geleneğinin bu yörede sevildiğini ve cönklere kaydedildiğini gösterir.

Kaynakların Durumu ve Tartışma

Fikret Türkmen'in TDV İslâm Ansiklopedisi'ndeki maddesine göre Kerem ile Aslı, Türk halk hikâyeleri içinde yazma ve basma nüshası en çok bulunan hikâyedir ve cönklerde daha çok bu hikâyeye ait manzum parçalar yer alır. Hikâyenin XVI. yüzyıldan daha eskiye gitmediği, büyük ihtimalle Azerbaycan ve Doğu Anadolu'da teşekkül ettiği düşünülür. Hikâyedeki şiirler kahramanın ağzından söylenir ve her biri bir olaya bağlıdır; bu yüzden Kerem mahlaslı bir koşma, tarihî bir şairin değil, hikâye geleneğinin malı olabilir. Cönkteki koşmanın bu hikâyenin bilinen varyantlarında bulunup bulunmadığı tespit edilememiştir.

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'nde ise Kırşehir'in Toklumen köyünde 1885'te doğup 1940'ta ölen, Kırşehirli Âşık Said'in oğlu bir Âşık Kerem'den söz edilir; bu âşığın elde yalnız bir şiiri ve babasıyla bir deyişmesi bulunduğu, şiirinde Arap harfleriyle kelime oyunu yaptığı kaydedilir. Hakverdioğlu cönkün yaklaşık yüz yıllık olduğunu tahmin ettiği için bu Kerem'in şiirinin cönke girmesi zaman bakımından imkânsız değildir, ancak iki şiirin aynı olduğunu gösteren bir bilgi yoktur. Bu durumda cönkteki koşmanın kime ait olduğu belirsizdir; en güçlü ihtimal, Kerem ile Aslı geleneğine bağlı bir deyiş olmasıdır.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar