Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

‘Elâ gözlerine ḳurbân olduġum
Hep seniň derdiňe yanar aġlarım
Güllere ‘arż idem ‘arż-ı ḥâlimi
Elleriň yanında görür aġlarım

Günümüz Türkçesiyle

1. Ela gözlerine kurban olduğum, hep senin derdinle yanar, ağlarım. Hâlimi güllere arz edeyim (anlatayım) derim; (ama) elinin yanında (onları) görür, ağlarım.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir koşmadır. Koşma, âşık şiirinin en yaygın nazım şeklidir; dörtlüklerle kurulur ve çoğunlukla on bir heceli ölçüyle söylenir. Dizeler 6+5 ya da 4+4+3 duraklıdır; hece sayımı bizimdir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk dörtlüğünü biliyoruz. Birinci ve üçüncü dizeler "olduġum / ḥâlimi" ile serbesttir; ikinci ve dördüncü dizeler "yanar / görür" ile yarım kafiye kurar, "aġlarım" rediftir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Dörtlük, "ela gözlerine kurban olduğum" gibi halk şiirinin en bilinen hitap kalıplarından biriyle açılır. Bu kalıp pek çok âşığın şiirinde görülür ve tek başına bir şairi ayırt etmeye yetmez. Redifteki "ağlarım" Kerem'e bağlanan deyişlerde sık rastlanan bir yanış ve ağlayış tonudur. Üçüncü ve dördüncü dizeler daha kapalıdır: âşık derdini güllere anlatmak ister, ama gülleri sevgilinin "el"i yanında görünce ağlar. Bu dize, gülün sevgilinin elinde tutulduğu bir sahneyi ya da "eller" kelimesiyle yabancıları, başkalarını düşündürebilir; halk dilinde "eller" el âlem, yabancılar anlamına da gelir. İkinci okumada âşık, gülü (sevgiliyi) yabancıların yanında görüp ağlamaktadır.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde "Kerem" mahlasıyla kayıtlıdır. Cönkte Kerem mahlaslı tek şiir budur. Kerem adı en çok Kerem ile Aslı hikâyesinin kahramanı Âşık Kerem'i hatırlatır; cönklerde bu hikâyeye ait manzum parçaların sık kaydedildiği bilinir. Makale şair hakkında bilgi vermez; şairin kimliği ve hangi yüzyılda yaşadığı belirlenememiştir. Cönkün Merzifon'da, Eyüb Sabrî'nin edebî çevresinde derlendiği düşünüldüğü için şairin bu çevrede okunan ya da yaşayan bir şair olması mümkündür. Ayrıntı için Kerem sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 106. sayfasında, makalenin 551. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar