Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

Ey perî bülbül gibi efkâre düşdüm gel yetiş
Aḳdı sel gibi hemân ‘ummâna düşdüm gel yetiş
Tâ ḳıyâmet ḥaşr olanda aġlaram Yâḳub gibi
Ḥażret-i Yûsuf gibi zindâne düşdüm gel yetiş

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey peri, bülbül gibi kaygılara düştüm, gel yetiş. Sel gibi akıp hemen okyanusa düştüm, gel yetiş.

2. Kıyamet kopup haşir olana dek Yakup gibi ağlarım. Hazreti Yusuf gibi zindana düştüm, gel yetiş.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir dîvânîdir. Dîvânî, saz şairlerinin aruzla söyledikleri, çoğunlukla remel bahrinin "fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün" kalıbıyla kurulan bir türdür; bu beyitler de o kalıba uyar. Vezin tespiti bizimdir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimini verdiği için elimizde şiirin ilk iki beyti vardır. Redif "düşdüm gel yetiş"tir; kafiye "efkâre", "ummâna" ve "zindâne" kelimelerindeki "-âre / -âna / -âne" sesleriyle kurulmuştur. Kafiyenin bu kadar gevşek tutulması, aruzu kullanan ama söyleyişte halk şiirinin rahatlığını koruyan âşık tarzına uygundur. Şiirin kime, ne zaman ve hangi vesileyle söylendiği bilinmemektedir.

Anlam ve Söz Sanatları

İlk beyit âşığın hâlini iki benzetmeyle anlatır. Bülbül gibi "efkâre", yani kaygı ve hüzne düşmüştür; gül-bülbül mazmununda bülbül, gülden ayrı kalıp inleyen âşığın simgesidir. İkinci mısrada gözyaşı ya da âşığın kendisi sel gibi akıp okyanusa karışır; sel ile umman arasındaki büyüme, derdin sınır tanımadığını gösterir. İkinci beyit Kur'an'daki ve halk anlatılarındaki Yusuf kıssasına telmihtir. Yakup, kaybettiği oğlu Yusuf için yıllarca ağlamış, gözlerini yitirmiştir; Yusuf ise kardeşlerince kuyuya atılmış, sonra Mısır'da zindana düşmüştür. Şair bu iki figürü tek kişide birleştirir: hem Yakup gibi ağlayan, hem de Yusuf gibi zindanda kalan odur. Bu çift telmih, ayrılığı hem bekleyişin hem de tutsaklığın diliyle anlatır. Her beytin sonundaki "gel yetiş" çağrısı, sevgiliyi bir kurtarıcı gibi yardıma çağırır ve dîvânînin ezgiyle söylendiğinde tekrar eden ayağını oluşturur.

Tarihî Bağlam

Beyitler, Metin Hakverdioğlu'nun kendi kütüphanesinde bulunan ve 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nün 48. sayfasındadır. Hakverdioğlu Serbesî'yi "adı duyulmamış mahallî şairler" arasında sayar; başka bir kaynakta bu mahlasla bir şaire rastlanmamıştır. Şiirin tam metni yalnız cönkün kendisindedir ve yayımlanmamıştır. Şair ve cönk hakkında bilinenler için Serbesî sayfasına bakılabilir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar