Hatip, şair ve hânende: Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, XVIII. yüzyılın ortalarında Amasya'daki Sultan Bayezid Camii'nin hatibi olan Hâfız Mehmed Kâmil Efendi'yi, şehrin olaylarını yıl yıl sıraladığı kronikte yalnız bir kez ve bu üç sıfatla anar. Rebiülevvel 1177'de (Eylül-Ekim 1763) öldüğünü bildiren o cümle, hakkında bilinen her şeyin dayanağıdır. Şiirlerine ulaşılamamıştır.

Kaynaktaki Kayıt

Amasya Tarihi'nin dördüncü cildinin devamı olarak basılan kısımda, Amasya mutasarrıfı Hüseyin Paşa döneminin olayları arasında şu satır yer alır:

1177 muharreminde mahkeme başkâtibi Fazlıoğlu Hacı İsmâ'il Efendi, rebî'ulevvelde Sultân Bâyezîd hatîbi, şâ'ir ve hânende olan Hâfız Mehmed Kâmil Efendi vefât etdi.

Cümlenin bugünkü karşılığı şudur: 1177 yılının Muharrem ayında mahkeme başkâtibi Fazlıoğlu Hacı İsmâil Efendi, Rebiülevvel ayında da Sultan Bayezid Camii'nin hatibi, şair ve hânende olan Hâfız Mehmed Kâmil Efendi öldü.

"Hâfız", Kur'an'ı ezbere bilen kişiye verilen unvandır. "Hânende" ise şarkı ve ilahi okuyan, sesiyle tanınan kişi demektir. Kâmil'in bir ad mı, yoksa şiirlerinde kullandığı bir mahlas mı olduğu kaynaktan anlaşılmaz; Hüsameddin onu yalnız şair olarak niteler, bir mahlas belirtmez. Amasya Tarihi'ndeki şairleri tarayan Metin Hakverdioğlu bu kişiyi dördüncü cildin devamında adı geçen on şair arasında "Mehmed Kâmil Efendi" diye gösterir ve bu kısımdaki şairler için biyografi bulunmadığını belirtir.

Sultan Bayezid Camii'nin Hatipleri

Amasya'nın selatin camisi Sultan Bayezid Camii'nde hatiplik, sesi güzel hafızlara verilen bir görevdi. Hüsameddin'in kayıtlarında bu caminin hatipleri çoğu zaman sesleriyle anılır: 984'te (1576-77) hatip olan Dervîş Mehmed Efendi için "sesi gâyet güzel bir zât" der; XVIII. yüzyılın ikinci yarısında hatiplik yapan Hocazâde Halîl Efendi de "sesi güzel" diye tanıtılır. Mehmed Kâmil Efendi'nin hânendeliği, bu geleneğin içinde anlam kazanır: hatiplik makamına sesiyle de layık görülmüş olmalıdır. Bu, Hüsameddin'in sıfatlarından çıkan bir yorumdur.

Aynı caminin hatipleri arasında aynı adı taşıyan bir başkası daha vardır. Hüsameddin'in yedinci cildindeki Hatîbzâde Emîn Mehmed Efendi maddesine göre, onun babası "Sultân Bâyezîd Câmii Hatîbi Hâfız es-Seyyid Mehmed Kâmil Efendi bin Hâfız Mehmed Efendi bin Ahmed" idi ve 1222'de (1807-08) ölmüştü. Bu kişi, 1177'de ölen Hâfız Mehmed Kâmil Efendi olamaz. İki hatip arasında bir akrabalık bağı bulunup bulunmadığı, ikinci Kâmil'in adını birinciden almış olup olmadığı kaynaklardan anlaşılmıyor.

Öldüğü Yıl

Kronikte Kâmil'in ölümü, şehrin ilim çevresini meşgul eden olaylar arasında geçer. Birkaç ay önce Mehmed Paşa Medresesi müderrisi "Emîr Müderris" Hacı Ahmed Efendi Beyzâvî tefsirini bitirmiş, yüz kadar öğrencisi için yapılan icazet töreni Sultan Bayezid Camii'ne sığmadığından Ok Meydanı'ndaki musallaya taşınmıştı. Mutasarrıf Hüseyin Paşa'nın da katıldığı bu törende icazetnameyi Laz İbrâhim Efendi okumuştu. Hatip Kâmil Efendi'nin bu törende bir görevi olup olmadığı yazılmamıştır.

Şiiri

Hâfız Mehmed Kâmil Efendi'nin şiirlerine ulaşılamamıştır. Kronikteki "şâ'ir" sıfatının ardında bir divan mı, yoksa birkaç dağınık gazel mi durduğu bilinmez; Hüsameddin örnek vermez, şiirlerin akıbetine de değinmez. Hânende olarak okuduğu besteler ya da ilahiler hakkında da bilgi yoktur.

Kronoloji

984 (1576-77): Dervîş Mehmed Efendi Sultan Bayezid Camii hatibi olur; Hüsameddin onun sesinin güzelliğini kaydeder.

Rebiülevvel 1177 (Eylül-Ekim 1763): Sultan Bayezid Camii hatibi Hâfız Mehmed Kâmil Efendi ölür.

1222 (1807-08): Aynı caminin hatibi, adaşı Hâfız es-Seyyid Mehmed Kâmil Efendi ölür.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar