Gümüşhacıköy, Amasya'nın en batısında, Taşan Dağları ile İnegöl Dağları arasındaki geniş ovanın ortasında yer alır. Doğuda Merzifon, güneyde Hamamözü, batıda Osmancık, kuzeyde Vezirköprü ile komşudur. Adı iki ayrı yerleşimin birleşmesinden doğmuştur; Osmanlı belgelerinde ilçe "Gümüş ma'a Hacıköy", yani Gümüş ile birlikte Hacıköy diye geçer.
Gümüş, İnegöl Dağı'nın doğu eteğindeki gümüş madeninin başında kurulmuş eski kasabadır ve madenin MÖ 3. binyılda işletildiği bilinir. Selçuklu döneminde burada bir darphane çalışmış, IV. Kılıçarslan 1263'te Gümüş'te sikke bastırmıştır; İbn Battûta 1332'de yerden "Medinetü Gümüş" diye söz eder. Hacıköy'ün adı, 1490-1491'den itibaren burada oturan maden nazırı Hacı Ahmed Çelebi'den gelir; yerleşmenin daha eski adı Artukabad, bugün bir mahalle adı olarak yaşar. Osmanlı döneminde maden emini Halil Paşa'nın Haliliye Medresesi ile Yörgüç Paşa Camii Gümüş'te yükseldi. Köprülü Mehmed Paşa, madenin kendisine arpalık verildiği yıllarda Hacıköy'de bedesten, cami, hamam ve kervansaray yaptırıp 1660-1661'de vakfetti; Hacıköy bu yapılarla bir ticaret kasabasına dönüştü ve XIX. yüzyılın sonunda kaza merkezi oldu. Hamamözü 1990'da bu ilçeden ayrılmıştır.
Madencilik bugün faal bir iş kolu değildir. Ekonomi şeker pancarı, buğday, arpa, baklagiller, tütün ve meyve üretimine, hayvancılığa ve un ile ip fabrikalarına dayanır; leblebicilik ve fırında pişirilen bayram keşkeği ilçenin bilinen gelenekleri arasındadır. TÜİK'in 2025 verilerine göre ilçede 12 mahalle ve 44 köy vardır. Mahallelerin altısı ilçe merkezinde, altısı ise belediyesi 2009'da kaldırılan Gümüş'tedir.
