Özgün Metin

Elâ ey nârven-reftâr serv-endâm u ṭûbâ-ḳad
Benefşe-zülf ü nergis-çeşm ü gül-ruḫsâr u nesrîn-ḫad

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey nârven ağacı gibi salınarak yürüyen, selvi bedenli, Tûbâ ağacı boylu; menekşe saçlı, nergis gözlü, gül yüzlü, yaban gülü yanaklı (güzel).

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Matlaın bütün iki mısraı bir hitaptan ibarettir; yüklem yoktur, beyit sevgilinin sıfatlarını art arda sayar ve sözün nereye varacağını gazelin kaybolmuş beyitlerine bırakır. Latîfî onu tam da bu yüzden seçer: "ṣıfat-ı tensîḳu'ṣ-ṣıfâtda bu maṭlaʿ daḫî ḫûb vâḳiʿ olmışdur ve çâr-ender-çâr ṣanʿatı bi't-tamâm yerin bulmışdur", yani sıfatları sıralama sanatında bu matla da güzel düşmüştür ve dört içinde dört sanatı tam yerini bulmuştur. Kafiye "ḳad" ile "ḫad" kelimeleridir. Hüsameddin, Latîfî'yi aktarırken ilk mısraı "Elâ ey nârven-i reftâr u serv-i şâh-ı bâlâ-kad" biçiminde verir; burada neşirdeki metin izlenmiştir.

Anlam ve Söz Sanatları

Beytin düzeni iki bahçe gibidir. İlk mısrada üç ağaç vardır: nârven, servi ve cennetteki Tûbâ ağacı. Üçü de sevgilinin boyunu ve yürüyüşünü anlatır; nârven salınışı, servi bedeni, Tûbâ boyu karşılar. İkinci mısrada dört çiçek dört uzuvla eşleşir: menekşe saçla, nergis gözle, gül yüzle, nesrin, yani beyaz yaban gülü yanakla. Latîfî'nin "çâr-ender-çâr" dediği sanatın bu dört çiçek-dört uzuv eşleşmesi olması muhtemeldir; tezkireci terimi açıklamaz. Menekşenin koyu rengi ve kıvrımı saça, nergisin baygın görünüşü göze, gülün kırmızısı ve nesrinin beyazı yüze yakıştırılır. Ağaçlardan çiçeklere, boydan yüze uzanan bu sıra bakışı bedenden başa doğru yükseltir; bu okuma metnin düzeninden çıkarılmıştır.

Tarihî Bağlam

Matlaın muhatabı belli değil. Latîfî, Kınalızâde ve Beyânî'nin ittifakla güzelliğiyle anılan bir şairin sevgiliyi böyle tek tek sıfatlarla övmesi, tezkirecinin de dikkatini çekmiş görünür; Latîfî beyti gazelden hemen sonra ve övgüyle verir. Sânî'nin hayat hikâyesi Sânî Yûsuf Çelebi sayfasındadır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar