Visâlî, yalnız Merzifon Cönkü'nde adı geçen ve kimliği bilinmeyen bir şairdir. Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı bu el yazması şiir defterinde Visâlî mahlasıyla aruzla yazılmış bir şiir kayıtlıdır; makale şiirin yalnız ilk beytini verir. Şairin adı, yaşadığı yer ve dönemi, mesleği hakkında bilgi yoktur.

Amasya ile bağı, şiirinin Merzifon'da derlenmiş bir cönke girmesinden ibarettir. Bu sayfa, kimliği tespit edilemeyen şairlerin de atlanmaması ilkesiyle açılmıştır; aşağıda kaynakların ne söylediği ve ne söylemediği ayrı ayrı gösterilmiştir.

Merzifon Cönkü'ndeki Kaydı

Merzifon Cönkü, Metin Hakverdioğlu'nun Merzifon'dan edinip kendi kütüphanesine kattığı ve 2019'da idil dergisinde tanıttığı el yazması bir şiir defteridir. Dana dili biçiminde, ta'lik yazıyla yazılmış 112 sayfalık cönkte 32 şairden 161 şiir bulunur. Hakverdioğlu cönkün yaklaşık yüz yıllık olduğunu tahmin eder ve Eyüp Sabrî'nin edebî çevresinden Merzifonlu bir şairin, büyük ihtimalle Fethî'nin, onu tertip ettiğini düşünür. Makaleye göre cönkte tanınmış şairlerin yanında adı hiç duyulmamış mahallî şairler de vardır ve aruzla yazılan şiirlerin şairleri genelde halk şairleridir. Bu şairin şiiri cönkün 30. sayfasındadır.

Şiiri

Hakverdioğlu'nun cönkteki şiirleri saydığı listede Visâlî'ye bir aruz ve bir hece şiiri verilir; makalenin şiir bölümünde ise yalnız aruzla yazılmış bir şiir görülür. Bu fark makaledeki bir sayım ya da baskı farkı olmalıdır. Şiir divan diye adlandırılır ve "Kande gitdi ol civânım gül-fidanım görmedim" mısraıyla açılır. Beyit, ortadan kaybolan ve yüzü nurlu bir mürşide benzetilen bir genci arayan bir sesle söylenir. Şiirin özgün metni, günümüz Türkçesiyle aktarımı ve yorumu bu kategoride ayrı bir yazı olarak yayımlanmıştır.

Kaynakların Durumu

Visâlî mahlasıyla bilinen en tanınmış şair, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ndeki maddeye göre asıl adı İsâ olan Aydınlı Visâlî'dir. II. Bayezid ve Yavuz Selim dönemlerinde Edirne'de saray hocalığı yapmış, Yavuz döneminde ölmüştür; şiirleri XVI. yüzyılın nazire mecmualarında yer alır ve sade Türkçecilikle anılan üç şairden biri sayılır. Cönkteki şiirin bu divan şairine ait olduğunu gösteren bir işaret yoktur. Şiirin halk şiirinde yaygın bir aruz türüyle yazılmış olması ve cönkün XIX. yüzyıl Merzifon'unda derlenmiş olması, cönkteki Visâlî'nin daha geç dönemde yaşamış bir halk şairi olabileceğini düşündürür; bu ihtimal bize aittir.

Hüseyin Hüsâmeddîn'in Amasya Tarihi'nde taradığımız ciltlerde Visâlî mahlaslı bir Amasya şairine rastlanmamıştır. Şairin kimliği bu yüzden açık kalmaktadır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar