Özgün Metin

Gerçek erdür bu gün ʿâlemde benüm başum içün
Ki vire pîre-zen-i dehre ayaġı yolını

Günümüz Türkçesiyle

1. Başım hakkı için, bugün dünyada gerçek er odur ki bu kocakarı dünyaya ayağının yolunu versin (onu kapıdan savsın).

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

İki mısra arasında kafiye yoktur; beyit bir gazelin ya da kıt'anın iç beyti olmalıdır, ama şiirin geri kalanı bilinmiyor. Âşık Çelebi onu Türkçe gazelin ardından "Ve lehu", yine onundur diyerek tek başına verir. Tezkirenin F harfiyle gösterilen nüshasında beyit bulunmaz; bu bilgi neşrin dipnotundadır. Vezin belirtilmemiştir.

Anlam ve Söz Sanatları

Beytin yükü iki halk deyimindedir. "Benüm başum içün", başım hakkı için anlamında bir yemin sözüdür; "ayağının yolunu vermek" ise birini kovmak, savmak demektir. Şair bu gündelik sözleri divan şiirinin bilinen bir imgesine bağlar: "pîre-zen-i dehr", dünya kocakarısı. Divan şiirinde dünya, süslenip püslenerek erkekleri kendine bağlayan, sonra onları tüketen yaşlı bir kadın gibi anlatılır. Dervîş Çelebi'ye göre gerçek er, bu kocakarının oyununa gelmeyip onu kapıdan çıkarandır. Dünyadan el çekmeyi öven zahidane bir düşünce, burada sokak dilinin canlılığıyla söylenmiştir.

Tarihî Bağlam

Beyit tarihsizdir. Hüsameddin'in aktarımına göre Dervîş Çelebi hayatının sonunda Kefe kadılığından azledilip emekliye ayrılmış, kitaplarını yaptırdığı mektebe vakfetmiştir; dünyadan el çekmeyi öven bu beyitle o kararın arasında bir bağ kurmak cazip görünse de kaynaklar böyle bir ilişki kurmaz. Kadılıkları ve vakfına dair kayıtlar Dervîş Mehmed Çelebi sayfasında bir aradadır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar