Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Ġarib bülbül gibi artmaḳda zârım
Ḳonca gül-ruḥsârım nerdedir şimdi
Giceler ḳan döker çeşm-i giryânım
Nazlı şive-kârım nerdedir şimdi

Günümüz Türkçesiyle

1. Garip bülbül gibi iniltim artıyor; gonca gül yanaklım şimdi nerede? Ağlayan gözüm geceler boyu kan döker; nazlı, cilveli sevgilim şimdi nerede?

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir koşmadır. Koşma, âşık şiirinin en yaygın nazım şeklidir; dörtlüklerle kurulur ve çoğunlukla on bir heceli ölçüyle söylenir. Dizeler 6+5 ya da 4+4+3 duraklıdır; hece sayımı bizimdir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk dörtlüğünü biliyoruz. Birinci ve üçüncü dizeler "zârım / giryânım" ile, ikinci ve dördüncü dizeler "gül-ruhsârım / şîve-kârım" ile kafiyelenir; "nerdedir şimdi" rediftir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Dörtlük, ayrılığın ve özlemin sorusunu redife taşır: "nerdedir şimdi". Âşık kendini "garip bülbül"e benzetir; gülünden ayrı düşmüş bülbül gibi iniltisi artmaktadır. Sevgili "gonca gül-ruhsâr", yani yanakları gonca gül gibi olan biridir; gonca, henüz açılmamış gül olarak gençliği de düşündürür. Üçüncü dize gece boyunca kan ağlayan gözü anlatır; kanlı gözyaşı, divan şiirinden halk şiirine geçmiş bir mübalağadır. Son dizedeki "şîve-kâr", cilveli ve nazlı sevgilidir. Redifin soru biçimi dörtlüğe arayış ve özlem havası verir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde "Himmetî" mahlasıyla kayıtlıdır. Cönkte Himmetî'nin bir hece, iki aruz olmak üzere üç şiiri vardır. Makale şair hakkında bilgi vermez; şairin kimliği ve hangi yüzyılda yaşadığı belirlenememiştir. Cönkün Merzifon'da, Eyüb Sabrî'nin edebî çevresinde derlendiği düşünüldüğü için şairin bu çevrede okunan ya da yaşayan bir şair olması mümkündür. Ayrıntı için Himmetî sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 50. sayfasında, makalenin 550. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar