Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

Dehr içinde bir perî ṣûret ki gördüm nâzenîn
Bârekallah ḥüsnüne ḳıldım besendi âferîn

Günümüz Türkçesiyle

1. Dünyada peri suretli, nazlı bir güzel gördüm; maşallah dedim, güzelliğini beğenip ona aferin dedim.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir, cönkte "dîvân" ya da "dîvânî" diye kaydedilmiştir. Âşık edebiyatında bu ad, aruzla ve gazel gibi beyitlerle söylenen, sazla okunan şiirlere verilir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Kafiye "nâzenîn / âferîn" kelimelerindeki "-în" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit bir karşılaşma anını anlatır: âşık "dehr içinde", yani dünyada, peri yüzlü ve "nâzenîn", nazlı ve narin bir güzel görmüştür. İkinci mısrada güzelliğe karşı iki tepki verilir: "bârekallah", Tanrı mübarek kılsın anlamında, güzel bir şey görüldüğünde onu nazardan korumak için söylenen dua; ve "âferîn", beğeni ve övgü sözü. "Besendi" kelimesi makaledeki okumayla verilmiştir; Farsça "pesend" (beğeni) kelimesinden gelen "pesendîde" (beğenilmiş) ile ilgili görünmektedir. Beyit, sevgiliyi övmekle Tanrı'nın yaratışını övmeyi birleştiren âşık geleneğine uygundur.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde "Himmetî" mahlasıyla kayıtlıdır. Cönkte Himmetî'nin bir hece, iki aruz olmak üzere üç şiiri vardır. Makale şair hakkında bilgi vermez; şairin kimliği ve hangi yüzyılda yaşadığı belirlenememiştir. Cönkün Merzifon'da, Eyüb Sabrî'nin edebî çevresinde derlendiği düşünüldüğü için şairin bu çevrede okunan ya da yaşayan bir şair olması mümkündür. Ayrıntı için Himmetî sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 8. sayfasında, makalenin 550. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar