Özgün Metin

Vezin: Mefâîlün mefâîlün mefâîlün mefâîlün

Çekilmiş ḳudreti Ḥaḳdan cemâliň şevḳi bir perde
‘Aceb hem-tâ olur mı ḥüsniňe bir ġayri dilberde
Fedâ cân eylerim elbet yolunda sen gibi merde
Neler var pek naẓar ḳıl ‘âşıḳıň esrârına ebrde
Değil bir kimsede meylim faḳat sen şûḥ-ı gül-terde
Bana raḥm eyle sulṭânım perîşân ḥâlimi gör de

Günümüz Türkçesiyle

1. Güzelliğinin şevkine Hak'tan bir kudret perdesi çekilmiş; acaba başka bir dilberde senin güzelliğine denk (bir güzellik) olur mu? Senin gibi bir yiğidin yolunda elbette canımı feda ederim; âşığın sırlarına (bir) bak, neler var. Benim başka kimseye meylim yok, yalnız sana, ey gül tenli şuh güzel; bana acı, sultanım, perişan hâlimi gör de.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir, cönkte aruzlu bir semâ‘î olarak kayıtlıdır. Âşıkların aruzla söylediği semâ‘îler çoğunlukla dört "mefâîlün"den oluşan kalıpla yazılır ve sazla okunur. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk bendini biliyoruz. Altı mısranın hepsi "perde / dilberde / merde / ebrde / gül-terde / gör de" kelimelerindeki "-erde / -ör de" sesiyle kafiyelenir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Bu altı mısralık bent, cönkte "semâ‘î" diye kayıtlıdır ve bütün mısraları "-erde / -erde" sesiyle biten bir müseddes bendi gibi kurulmuştur. İlk iki mısra sevgilinin güzelliğini Tanrı'nın kudretine bağlar: güzelliğin üzerine Hak'tan bir perde çekilmiştir ve hiçbir dilber onunla "hem-tâ", denk olamaz. Üçüncü mısrada sevgili "mert" diye anılır; bu, sevgilinin delikanlı olarak düşünüldüğünü gösterir. Dördüncü mısranın sonundaki "ebrde" kelimesinin okunuşu ve anlamı belirsizdir; aktarımımızda kelime karşılanmamıştır. Son iki mısra âşığın sadakat beyanı ve bir yalvarıştır: "perîşân hâlimi gör de" söyleyişi, halk dilindeki "gör de" (görüver) kalıbıyla bendi samimi bir ricayla kapatır.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde "Himmetî" mahlasıyla kayıtlıdır. Cönkte Himmetî'nin bir hece, iki aruz olmak üzere üç şiiri vardır. Makale şair hakkında bilgi vermez; şairin kimliği ve hangi yüzyılda yaşadığı belirlenememiştir. Cönkün Merzifon'da, Eyüb Sabrî'nin edebî çevresinde derlendiği düşünüldüğü için şairin bu çevrede okunan ya da yaşayan bir şair olması mümkündür. Ayrıntı için Himmetî sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 94. sayfasında, makalenin 550-551. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar