Özgün Metin

Günlesem günden n'ola ey şemʿ-i bezm-ârâ seni
Gökde isterken virüpdür yirde Ḥaḳ baña seni

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey meclisi süsleyen mum, seni güneşten kıskansam, sakınsam ne olur; ben seni gökte ararken Hak seni bana yerde verdi.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Remzî'nin bu gazelinden elde yalnız matla vardır. Latîfî onu, paşanın mahlas yerinde bazen adını, bazen Remzî'yi kullandığını söyledikten sonra "bu matla' anuñdur" diyerek kaydeder. İki mısra da "seni" rediflidir; "bezm-ârâ" ile "baña" kelimelerinin son hecelerindeki "â" sesi kafiyeyi kurar. Hüsameddin aynı matlaı Latîfî'den aktarır ve "günlesem" kelimesine "sakınsam demektir" diye bir açıklama düşer.

Anlam ve Söz Sanatları

Beytin çekirdeğinde "gün" kelimesi vardır. Gün hem güneştir hem de "günlemek" fiilinin köküdür; eski Türkçede günlemek kıskanmak, birini başkasından sakınmak anlamında kullanılırdı. Şair, sevgilisini güneşten kıskanırsa bunun şaşılacak bir şey olmadığını söyler ve gerekçesini ikinci mısrada verir: onu gökte, ay ve güneşin bulunduğu yerde ararken Tanrı ona yeryüzünde vermiştir. Sevgili göğe ait bir ışıktır ve yeryüzüne inmiş olması, gökteki ışıkların onu geri istemesi korkusunu doğurur. Güneşin sevgiliye bakması bile şairi rahatsız eder.

Sevgilinin "şem'-i bezm-ârâ", meclisi aydınlatan mum diye anılması bu ışık imgesini sohbet meclisine taşır. Mum, gün, gök ve yer arasında bir tenasüp kurulur; gök ile yer arasındaki karşıtlık da ikinci mısraı taşır. Hüsameddin'in "sakınsam" açıklaması anlamın koruma yönünü, kıskanmak anlamı ise duygu yönünü öne çıkarır; iki anlam beyitte birlikte çalışır.

Tarihî Bağlam

Matlaın kime ya da hangi vesileyle söylendiğine dair bir kayıt yoktur. Remzî'nin hayatı ve doğum yeri üzerine bilgiler Remzî (Pîrî Mehmed Paşa) yazısında toplanmıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar