Özgün Metin

Vezin: Mefâîlün mefâîlün mefâîlün mefâîlün

Ben saňa mübtelâ oldım cemâliň görsem olmaz mı
Yanaġıň gül gül açılmış gülüňi dersem olmaz mı

Günümüz Türkçesiyle

1. Sana tutkun oldum; güzelliğini görsem olmaz mı? Yanağın gül gül açılmış; o gülü dersem olmaz mı?

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Makale bu şiirden yalnız iki mısra verir. Hakverdioğlu şiiri divan diye adlandırır, fakat mısralar on altışar hecelidir ve "mefâîlün mefâîlün mefâîlün mefâîlün" kalıbına uyar; halk şiirinde bu kalıpla söylenen şiirler çoğunlukla semâî diye anılır. Vezin tespiti bizimdir. İki mısra "-sem olmaz mı" rediflidir; "görsem" ve "dersem" kelimelerindeki "-r" sesi kafiyeyi kurar.

Anlam ve Söz Sanatları

İki mısra, sevgiliden bir izin isteyen âşığın sözleridir ve aynı soru kalıbıyla kurulur. İlk mısrada âşık yalnız sevgilinin "cemâl"ini, yani güzelliğini ve yüzünü görmek ister. İkinci mısrada istek bir adım ileri gider: sevgilinin yanağı gül gül açılmıştır ve âşık o gülü dermek ister. Yanak ile gül arasındaki benzetme hem divan hem saz şiirinde yaygındır; "gül dermek" ise sevgiliden bir öpücük ya da vuslat dilemenin örtülü bir anlatımıdır. "Gül gül" ikilemesi, yanağın kızarmasını ve açılan gül yapraklarını birlikte düşündürür. Soru biçimindeki redif istekleri hafifletir ve âşığın sesine nazik, çekingen bir ton verir. Kısa ve akıcı söyleyiş, semâîlerin sazla okunmaya uygun yapısını yansıtır.

Tarihî Bağlam

Şiir Merzifon Cönkü'nde Ömer mahlasıyla kayıtlıdır. Metin Hakverdioğlu cönkteki Ömer'i Şükrü Elçin'in 1987'de yayımladığı Âşık Ömer kitabına göndererek XVII. yüzyılın büyük saz şairiyle özdeşleştirir. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, Âşık Ömer'in şiirlerinin Ömer mahlasını kullanan başka şairlerinkilerle karıştığını belirtir; şiiri Ergun ya da Elçin neşirleriyle karşılaştıramadığımız için aidiyet cönkteki kayda dayanır. Şairin hayatı Âşık Ömer yazısındadır.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

  • Şükrü Elçin, Âşık Ömer, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1987 (Hakverdioğlu 2019 aktarımıyla).

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar