Sekiz dizelik sözün son beş dizesi aynı kelimeyle biter ve sonuncusu kelime-i tevhidin kendisidir: "La ilahe illallah". Rast makamındaki bu kısa ilahi, Allah'ı hem "can" hem "cânan" diye anarak sevgilisine seslenen bir âşığın dilini kullanır. Mevlid okuyucusu Hacı Asiye Akbaş'ın sesinden derlenmiş ve Fatih Koca'nın 2015 makalesinin ekleri arasında notasıyla birlikte yer alır. Makaledeki listede adı "Can Can Allah Cânan Allah" diye yazılır; notanın başlığında ve altındaki sözlerde ise kelime "Cenan" biçimindedir.

Künye

  • Repertuvar no: yok; eser TRT repertuvarında Amasya'ya kayıtlı değildir
  • Tür: ilahi (nota başlığı "Rast İlahi - Can Can Allah Cenan Allah")
  • Yöre: Amasya (merkez)
  • Kaynak kişi: Hacı Asiye Akbaş, mevlidhan; okuyuşta Ayşe Candaş da yer almıştır
  • Derleyen: Osman Akbaş (kaynak kişinin oğlu) ve Fatih Koca
  • Notaya alan: Eren Köksal, derlemeyi gözden geçirerek
  • Derleme tarihi: yazılı değil; makaledeki mülakat 2013 Ramazan Bayramı'nda Amasya'da yapılmıştır
  • Makam: Rast
  • Usul ve tempo: 6/8, dörtlük nota = 80
  • Söz ve müzik: anonim
  • Kaynak yayın: Koca 2015, liste s. 937 (dördüncü sıra), nota s. 942
  • Arşivdeki yeri: derleme kaydının saklandığı yer makalede geçmez
  • Kaynak bağlantısı: Koca'nın makalesi; TRT bağlantısı bulunmaz

Sözleri

Tesbih çekerim nazınla
Türlü türlü avazınla
Cennette huri kızınan
Can Can Allah Cenan Allah
Bu can sana kurban Allah
Her dertlere Derman Allah
Son Nefeste İman Allah
La ilahe illallah

Sözler notanın altında tek blok olarak basılmıştır ve başka kıta verilmemiştir. Günümüz Türkçesine yakın okunuşuyla: tesbihimi çekerim, türlü türlü sesinle; cennette huri kızıyla. Ey can olan, ey sevgili olan Allah; bu can sana kurban, her derde derman sensin, son nefeste iman sendendir; Allah'tan başka ilah yoktur. "Kızınan" ağızdaki "kızıyla" söyleyişidir. İlk dizedeki "nazınla" sözünün kime ait bir naza işaret ettiği, ikinci dizedeki "avazınla" sesin kimin sesi olduğu kaynakta açıklanmaz; ilk üç dize bu yüzden tek başına iki türlü anlaşılabilir, ya söyleyenin kendi tesbihini ve sesini ya da hitap edilen birinin nazını anlatıyor olabilir. "Cânan" Farsçadan gelen ve divan şiirinde sevgili için kullanılan kelimedir; ilahi onu "can" ile yan yana koyarak Allah'a yöneltir.

Hikâyesi

Notada güfte ve beste için "anonim" yazılıdır ve söylenişine dair bir rivayet yayımlanmamıştır. Ezgiyi Akbaş'ın belleğinden alan derlemenin arka planında ise kaybolmanın kıyısında bir ezber vardır. Akbaş, okuduğu ilahileri hafızasında tuttuğu için yazmadığını, yaşı ilerledikçe bazılarını unuttuğunu Koca'ya anlatmıştır. Yıllar sonra aklında kalanların bir kısmını kendi tuttuğu bir "İlahi Defteri"ne geçirmiş, eskiden okuduğu bazı eserleri ise artık hatırlayamadığını üzülerek söylemiştir. Bu ilahinin o deftere yazılanlardan olup olmadığı belirtilmez.

Müzikal Özellikleri

On altı ölçülük ezgi, iki kısa cümleden örülmüştür. Birincisi Sol'den kalkıp bir oktav yukarıdaki Sol'e sıçrayan iki ölçülük bir cümledir ve "Tesbih çekerim nazınla" ile "Cennette huri kızınan" dizelerini taşır; her biri tekrar işaretinin önünde ikinci kez söylenir. İkinci cümle Mi'den başlayıp adım adım inerek Sol'de durur; "Türlü türlü avazınla" ve "Allah" redifli bütün dizeler, en sonda da "La ilahe illallah" bu aynı iki ölçüye oturur. 6/8'lik ölçüde, dörtlük 80 olarak yazılmıştır; donanımda fa diyez vardır ve ezgi Rast'ın karar sesi Sol'de biter. Ses alanı bir oktavı geçmez. Eserin meclislerde tek kişi mi, toplulukla mı okunduğunu makale söylemez.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Derlemedeki sesler Asiye Akbaş ile Ayşe Candaş'ındır. Derleyenlerden Osman Akbaş, Asiye Hanım'ın 1970 doğumlu oğludur; neyzen olarak yetişmiş, Amasya Belediye Konservatuvarı'nda Türk tasavvuf musikisi bölümünü yönetmiştir. Koca'ya göre Burhan Özbakır'ın derlediği Amasya ilahileri de Osman Akbaş ile Koca tarafından yeniden düzenlenmiş, Ubeydullah Sezikli'nin "İlahi Anadolu" projesi kapsamında 2012'de Amasya Belediyesi'nce CD olarak yayımlanmıştır. "Can Can Allah Cânan Allah"ın bu CD'de bulunup bulunmadığı bilinmiyor, çünkü albümün parça listesine ulaşılamadı. İlin öteki ezgileri Yeşilırmak'ın Ezgisi adlı yazıda bir arada okunabilir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar