Adı bir mutfak buyruğudur: keşkeği fırına ver. Dövülmüş buğdayla etin birlikte pişirildiği keşkek, bu türkünün başlığında sofradan önceki anda, fırına sürülürken görünür. Haluk Yücel'in seksen dokuz Amasya türküsünü tür ve usule göre ayırdığı tablolarda "Keşkeği vur fırına" kırık havalar arasında sayılmış, usulü de 4/4 olarak gösterilmiştir. Türküye ait sözlü bir metin yayımlanmamıştır; ama aynı sözlerle açılan bir dörtlük, Amasya yöresine kayıtlı bir mani dizisinde geçer.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarının Amasya bölümünde bu adla bir eser bulunmaz
  • Yöre: Amasya
  • Tür: kırık hava (Yücel 2018, Tablo 5)
  • Usul: 4/4 (Yücel 2018, Tablo 6)
  • Makam: belirtilmemiş
  • Kaynak kişi, derleyen, derleme tarihi: kaynakta yer almıyor
  • Söz ve müzik: anonim
  • Bağlantılar: TRT bağlantısı yok; Yücel'in makalesi; aynı adla başlayan dörtlüğü içeren mani dizisi Türkü Yurdu'nda

Sözleri

Tablodaki satır bir addan ibarettir; ne nota basılmıştır ne tam metin. Adla aynı dizeyle açılan dörtlük aşağıda, Derlemeler ve Varyantlar bölümünde verilmiştir, ama o dörtlüğün bu türküye ait olduğunu gösteren bir belge yok.

Hikâyesi

Keşkeğin hangi sofra için fırına sürüldüğünü türkünün adı söylemiyor. Onu belli bir olaya ya da kişiye bağlayan bir rivayet de kayda geçmemiş.

Müzikal Özellikleri

Yücel'in usul tablosunda 4/4 en kalabalık sütundur: 89 eserin 28'i bu dört zamanlı usulle gösterilmiştir. "Keşkeği vur fırına" tablonun son sayfasında, "Yeşil akar Amasya'nın ırmağı" ile "Sana bir nasihat edeyim gönül" arasında yer alır. Makam bilgisi eser bazında verilmediği için türkünün dizisi bilinmiyor; nota yayımlanmadığından ses alanı ve form hakkında da bir şey söylenemez.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Türküyü okuyan bir sanatçının adına ulaşılamadı. Yücel'in tabloları türkülerin hangi kayıttan alındığını göstermediği için bu eserin bir radyo kaydına mı, bir albüme mi dayandığı da izlenemiyor. Çevrimiçi mani dizisi de "anonim" kaydıyla yayımlanmıştır ve bir okuyucu adı taşımaz.

Derlemeler ve Varyantlar

Amasya yöresine kayıtlı "Irmaktan Geçemiyom" adlı mani dizisi sekiz kıtadan oluşur. Altıncı kıtası şöyledir:

Keşkeği vur fırına
Pişiversin yarına
Yalnız yeme sevdiğim
Haber sal dostlarına

Günümüz Türkçesiyle: Keşkeği fırına koy, yarına pişiversin; sevdiğim, yalnız yeme, dostlarına da haber gönder. Dizinin öbür dörtlüklerinde Amasya'nın elması, kaynayan semaverler ve ırmaktaki çimen anılır. Yücel'in tablosundaki "Keşkeği vur fırına" bu dizinin bağımsız söylenen bir parçası mı, yoksa aynı dizeyle başlayan ayrı bir türkü mü, bunu gösteren bir kayıt yok. Yücel aynı tabloda "Amasya'nın elması" ve "Samâveri hâlleyleyin" adlarını da ayrı eserler olarak sayar. Amasya ezgilerinin genel dökümü için Yeşilırmak'ın Ezgisi.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar