Nakaratının beş dizesi de "illallah" diye biten bu Hüseynî ilahi, dokuz zamanlı bir ölçüyle yazılmıştır. Amasyalı mevlidhân Hacı Asiye Akbaş'ın sesinden derlenen on bir eserin ilkidir ve notası 2015'te Fatih Koca'nın bu kadın okuyucuyu tanıttığı makalenin eklerinde yayımlanmıştır. Güfte de beste de notada anonim olarak gösterilir.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında yer almaz
  • Kaynak kişi: Hacı Asiye Akbaş (1951'de, o dönem Göynücek'e bağlı Gediksaray nahiyesinin Çiviköyü'nde doğdu; mevlidhân); derlemede yanında bulunan Ayşe Candaş da okuyuşa katılmıştır (makalenin bir yerinde ablası, bir yerinde kız kardeşi diye anılır)
  • Derleyen: notanın başlığında Osman Akbaş ve Fatih Koca
  • Notaya alan: Eren Köksal (derlenen ilahileri yeniden gözden geçirerek)
  • Derleme yeri ve tarihi: Amasya; makaleye göre Koca'nın Asiye Akbaş'la yaptığı röportaj sırasında, dipnotlarda bu görüşmenin tarihi 2013 Ramazan Bayramı olarak verilir
  • Tür: ilahi
  • Makam: Hüseynî
  • Usul ve hız: 9/8; notada dörtlük = 70
  • Söz ve müzik: anonim
  • Kaynak yayın: Fatih Koca, Rast Müzikoloji Dergisi 3(2), 2015: eser listesi s. 937, nota s. 939
  • Arşivdeki yeri: derleme kaydının nerede saklandığı makalede belirtilmez; yayımlanmış tek belge nota ve sözlerdir
  • Bağlantı: TRT bağlantısı yoktur; makale

Sözleri

Okuyalım Kur'an'ı
İsmi güzel Allah'ın
Kıymetini bilelim
Yüce Kerim Allah'ım

Allah'ımın adıdır illallah
O Rabbimin adıdır illallah
Ağzımızın tadıdır illallah
Mühüründe yazılıdır illallah
Sancağında asılıdır illallah

Daim olsun haberin
Kur'an olsun rehberin
Ne büyük bir mucize
Bu Kur'an peygamberi

"İllallah", kelime-i tevhidin "lâ ilâhe illallah" (Allah'tan başka ilah yoktur) cümlesinin son parçasıdır; ilahi bunu Allah'ın adı diye anar ve her dizede onu başka bir yerde bulur: ağızdaki tatta, mühürdeki yazıda, sancakta. Bentler daha yalın konuşur: birincisi Kur'an'ı okumaya ve Allah'ın güzel adının kıymetini bilmeye çağırır, ikincisi dinleyene Kur'an'ı rehber edinmesini diler. Son dizedeki "Kur'an peygamberi" notadaki yazımla verilmiştir; Kur'an'ın getirdiği peygamberi anmaktadır.

Hikâyesi

Bir yakılış hikâyesi yoktur; ilahinin hangi dönemde, kimin elinden çıktığı da bilinmiyor. Koca'nın aktardığı şey onu taşıyan geleneğin kendisidir. Asiye Hanım mevlid meclislerinde bahirlerin arasına ilahiler katar, bunları doğum, ölüm, asker ve gelin mevlidi, hacı uğurlama gibi vesilelere göre seçermiş. İlahileri yazmadan, ezberinde tutmuş; yaşı ilerleyince unuttuklarına hayıflanmış ve aklında kalanların bir kısmını kendi tuttuğu bir ilahi defterine geçirmiştir. Bu ilahinin hangi meclislerde okunduğunu makale ayrıca belirtmez.

Müzikal Özellikleri

Nota dokuz ölçüden ibarettir ve iki kısma ayrılır. İlk dört ölçü dört dizelik bendi taşır; beşinci ölçüdeki tekrar işaretiyle nakarat başlar ve her ölçüye bir "illallah" dizesi düşer. Nota yalnız ilk bendi ve nakaratı ezgiye yerleştirir; "Daim olsun haberin" diye başlayan ikinci bent sayfanın altında yalnızca söz olarak verilmiştir ve son ölçüde bir dönüş işareti bulunur. İki kısım da Hüseynî'nin durağı olan la (dügâh) perdesinde biter. Dizek tek diyezle (fa) yazılmış, hız dörtlük = 70 olarak verilmiştir. Koca'nın listesindeki on bir eserin beşi Hüseynî'dir; bu ilahi o kümenin başında durur.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Asiye Akbaş, Amasya Belediyesi'nin "İlahi Anadolu Amasya İlahileri" albümünde bölgeden derlenen ilahilerin düzeltilmesine yardım etmiştir; Koca, kendisinden derlediği on bir eseri bunlardan ayrı tutar ve "yeni derlediğimiz" diye sunar. Amasya ilahilerinin ilk derlemesini ise Bestekâr Burhan Özbakır yapmıştır. Bu ilahinin yayımlanmış tek kaynağı Koca'nın notasıdır; başka bir ses kaydı belgelenmiş değildir. İlin türküleri, uzun havaları ve dinî ezgileri birlikte Yeşilırmak'ın Ezgisi adlı yazının konusudur.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar