Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Gelsin yanımıza arz eden canlar
Birlik makamında deme bakalım
Rah-ı tarikatta alak senalar
Sınık gönüllere eme bakalım
Gönül arzusunu buldu sevdiğim
Farz ile vacibi kıldı sevdiğim
Senin güler yüzün n’oldu sevdiğim
Birlik makamında ceme bakalım
DERVİŞOĞLU dosta eder nazını
Bulur meydanında çalar sazını
Bırakamam sevdiğimin izini
Bırakıp da gayrı kime bakalım

Günümüz Türkçesiyle

1. Niyazını sunan canlar yanımıza gelsin; birlik makamında bu deme, bu ana bakalım. Tarikat yolunda yüce övgüler sunanlar, kırık gönüllere çare olacak merheme bakalım.

2. Sevdiğim gönlünün arzusunu buldu; sevdiğim farzı da vacibi de yerine getirdi. Sevdiğim, o güler yüzün ne oldu; birlik makamında cemimize bakalım.

3. Dervişoğlu dosta nazını eder; meydanını bulur, sazını çalar. Sevdiğimin izini bırakamam; onu bırakıp da başka kime bakalım.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Üç dörtlükten oluşan kısa bir koşmadır; ölçü on birli hecedir (hece sayımı bizimdir). İlk dörtlük çapraz kafiyelidir: "canlar" ile "senalar", "deme" ile "eme" kafiyelenir. İkinci ve üçüncü dörtlükte ilk üç dize kendi aralarında kafiyelenir (ikincide "sevdiğim" kelimesi redif olarak tekrarlanır), dördüncü dizeler ise "ceme bakalım", "kime bakalım" sözleriyle ilk dörtlüğe bağlanır. Mahlas son dörtlükte geçer. Birinci dörtlüğün üçüncü dizesindeki "alak senalar" ifadesi kaynakta böyledir; büyük olasılıkla "âlâ senalar" (yüce övgüler) olarak okunmalıdır, aktarımımız bu okumaya dayanır.

Anlam ve Söz Sanatları

Deyiş bir cem çağrısıdır. "Arz eden canlar", cem meydanına gelip niyaz eden yol kardeşleridir; "birlik makamı" da cemin kendisidir, Alevî-Bektaşî inancında herkesin bir olduğu, ikiliğin kalktığı yer. "Dem" sözü hem o anı hem de cemde dolaşan muhabbet dolusunu düşündürür. "Sınık gönüllere eme bakalım" dizesinde "em" ilaç, merhem anlamındadır; cem, kırık gönüllerin onarıldığı yer olarak görülür.

İkinci dörtlükte sevgiliye seslenilir. Sevdiğinin farzı ve vacibi kıldığını söyleyen âşık, onun güler yüzünün nereye gittiğini sorar ve sözü yine ceme bağlar. Burada sevgili, cemin başındaki mürşit ya da yolun kendisi olarak da okunabilir. Son dörtlükte âşık, meydanı bulunca sazını çalan bir zakir gibi görünür; dosta "naz etmesi" yakınlığın, "sevdiğimin izi" ise yoldan ayrılmama kararlılığının ifadesidir.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Kitaplar

  • Ali Cem Akbulut, Gazilerovacığı Âşıkları, İstanbul: KaraMavi Yayınları, 2010; metin: "Dervişoğlu", Alevi Deyişleri Nefesler Hakk Âşıkları, 21 Ağustos 2019, şiir no. 2. https://www.deyisler-nefesler.com/dervisoglu/

Çevrimiçi kaynaklar