Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Bugün gamlı gördüm nazlı yârimi
Acep niçin dalmış efkâra dilber
Irakipler bağladılar yolumu
Niçin fırsat verdin ağyara dilber
Sevda verdin yarim oldun âlemin
Canda çakıldır şirin kelamın
Ne kendin geliyon ne de selamın
Arz eylesen bizim diyara dilber
Seni arz eyliyor fil-cümle insan
Bazı âşıklarda bulunur noksan
Bu edna kuluna sen eyle ihsan
Fakırdır kapında biçare dilber
DERVİŞOĞLU gezer senin peşinde
Bulunur mu menendinde eşinde
Bir şirin dil ile kaldım başında
Yollamadın gidem bir kere dilber

Günümüz Türkçesiyle

1. Bugün nazlı yarimi gamlı gördüm; ey güzel, niçin böyle düşünceye dalmışsın? Rakipler yolumu bağladılar; ey güzel, yabancılara niçin fırsat verdin?

2. Bana sevda verdin, sen âlemin sevgilisi oldun; tatlı sözün canıma işlemiştir. Ne kendin geliyorsun ne selamın; ey güzel, bizim diyara bir yol göstersen, bir haber yollasan.

3. Bütün insanlar seni arzular; kimi âşıklarda eksiklik bulunur. Ey güzel, bu aciz kuluna bir ihsanda bulun; kapında fakir, çaresiz biri bekliyor.

4. Dervişoğlu senin peşinde gezer; senin bir benzerin, bir eşin bulunur mu? Tatlı dilinle başımda kaldım; ey güzel, bir kere bile gelmemi istemedin, beni çağırmadın.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Dört dörtlükten oluşan bir koşmadır; ölçü on birli hecedir (hece sayımı bizimdir). Her dörtlüğün son kelimesi "dilber"dir ve redif olarak tekrar eder; önündeki "efkâra, ağyara, diyara, biçare, bir kere" sözleri kafiyeyi kurar. İlk dörtlük çapraz kafiyelidir ("yârimi, yolumu"), sonraki dörtlüklerde ilk üç dize kendi aralarında kafiyelenir ("âlemin, kelamın, selamın"; "insan, noksan, ihsan"; "peşinde, eşinde, başında"). Mahlas son dörtlükte geçer.

Anlam ve Söz Sanatları

Görünüşte bir sevgiliye yazılmış sitemli bir aşk deyişidir: sevgili gamlıdır, rakipler yolu bağlamıştır, ne kendisi gelir ne selamı. Divan şiirinden halk şiirine geçmiş "ağyar" (yabancılar, rakipler) ve "ırakip" (rakip) kelimeleri, âşıkla sevgili arasına giren kişileri anlatır. Üçüncü dörtlükte ton değişir ve âşık sevgilinin kapısında bekleyen aciz bir kul olur; bu, Alevî-Bektaşî şiirinde sevgiliye seslenişin kolayca mürşide ya da Hakk'a seslenişe dönüştüğü yerdir.

Üçüncü dörtlükteki "edna kul", "fakır" ve "biçare" sözleri dikkat çeker. Üçü de alçakgönüllülük bildiren sıradan sıfatlardır, ama aynı zamanda Dervişoğlu'nun çevresindeki âşıkların mahlaslarıdır: Derviş Edna, Kul Fakır ve Biçare. Necdet Kurt bu adların hepsini Kul Fakır'ın yetişmesine katkıda bulunduğu âşıklar arasında sayar. Dizelerin bu üç adı bilerek bir araya getirip getirmediği bilinmez; bunu bir tevriye olarak görmek bizim yorumumuzdur.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Kitaplar

  • Ali Cem Akbulut, Gazilerovacığı Âşıkları, İstanbul: KaraMavi Yayınları, 2010; metin: "Dervişoğlu", Alevi Deyişleri Nefesler Hakk Âşıkları, 21 Ağustos 2019, şiir no. 4. https://www.deyisler-nefesler.com/dervisoglu/

Çevrimiçi kaynaklar