"Eviniz mübarek olsun, ocağın aydın olsun": üç kıtanın her birinde dönen bu dua, ilahinin bir evde, bir mevlid ya da hatim meclisinde okunmak üzere söylendiğini sözlerin kendisinden belli eder. Son kıta ise vedalaşır: "Burda durup nidelim / ... / İzin verin gidelim". Hüseynî makamındaki bu ilahi, Hacı Asiye Akbaş'ın belleğinden derlenen eserlerin en hızlısıdır ve 3/4'lük ölçüde dörtlük 130 olarak yazılmıştır. Fatih Koca 2015 tarihli makalesinde onu listesine beşinci olarak almıştır.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT Türk halk müziği repertuvarında Amasya altında yer almaz
  • Tür: ilahi (nota başlığı "Hüseyni İlahi - Evisi")
  • Yöre: Amasya (merkez)
  • Kaynak kişi: Hacı Asiye Akbaş; Ayşe Candaş ile birlikte
  • Derleyen: Osman Akbaş ve Fatih Koca
  • Notaya alan: Eren Köksal (gözden geçirerek)
  • Derleme tarihi: makalede açıkça yok; görüşme 2013 Ramazan Bayramı'nda yapılmıştır
  • Makam: Hüseynî
  • Usul ve tempo: 3/4, dörtlük nota = 130
  • Söz ve müzik: anonim
  • Kaynak yayın: Koca 2015, liste s. 937, nota s. 943
  • Kaydın saklandığı yer: belirtilmemiş
  • Kaynak bağlantısı: makale; TRT'de karşılığı yok

Sözleri

Notanın altında üç sütun hâlinde, her biri yedi dizelik üç kıta basılmıştır; sütunlar soldan sağa sırayla verilmiştir.

Evisi Hakkın Dostu
Erenler kadem bastı
Eviniz mübarek olsun
Ocağın aydın olsun
İmanımız kamil olsun
Ahretimiz mamur olsun
Hatmimiz kabul olsun
Bu bir sırdır bilinmez
Bunu cahiller bilmez
Cemale doyum olmaz
Eviniz mübarek olsun
Ocağın aydın olsun
İmanımız kamil olsun
Mevlidin kabul olsun
Burda durup nidelim
Durman tevhid edelim
İzin verin gidelim
Eviniz mübarek olsun
Ocağın aydın olsun
İmanımız kamil olsun
Mevlidin kabul olsun

İlahiye adını veren ilk dizedeki "Evisi" kelimesinin ne anlama geldiği makalede açıklanmaz; notada "E-vi-si" diye üç heceye bölünmüştür ve anlamı burada tahminle doldurulmamıştır. Dizenin devamı açıktır: Hakk'ın dostu, erenler bu eve ayak bastı. Ardından gelen dualar evin sahiplerine yöneliktir: eviniz kutlu, ocağınız aydınlık olsun; imanımız tamam, ahiretimiz bayındır olsun; okunan hatim kabul olsun. İkinci kıta bunun bir sır olduğunu, bilgisizlerin onu bilmediğini ve "cemale", yani ilahî güzelliğe doyulmadığını söyler; burada dua mevlide döner. Üçüncü kıtadaki "nidelim" "ne edelim"in, "durman" "durmayın"ın ağızdaki söyleyişidir: burada durup ne yapalım, durmayın, tevhid edelim; izin verin, gidelim.

Hikâyesi

Sözleri kimin yazdığı, ezgiyi kimin yaptığı bilinmiyor ve eserin ortaya çıkışına dair bir anlatı kayda geçmemiştir. Koca'nın Akbaş hakkında aktardıkları ise bu ilahinin hangi ortamda yaşadığını anlamaya yardım eder. Akbaş, mevlid meclislerinde okuduğu bahirlerin arasına koyduğu ilahileri meclisin gündemine göre seçer, doğum, ölüm, asker mevlidi, gelin mevlidi, hacı uğurlama ve hacı karşılama gibi vesilelerde güfteleri o meclise uygun düşen eserlerden okurdu. "Evisi"nin bu vesilelerden hangisine ayrıldığı yazılı değildir. Kıtalar bir kez "hatmimiz", iki kez "mevlidin kabul olsun" diye biter; sözlerde hem hatme hem mevlide dua edilir.

Müzikal Özellikleri

Dörtlüğün 130 olarak işaretlendiği 3/4'lük ölçü, eseri Akbaş'tan derlenen öteki ilahilerden çok daha canlı bir hızda yürütür. Nota üç kısımdan oluşur. İlk sekiz ölçü, birinci ve ikinci kıtanın açılış dizelerini alt alta taşıyıp tekrarlanır. Dokuzuncu ölçüden yirminci ölçüye kadar "Eviniz mübarek olsun" duası gelir; ikinci kıtada "Cemale doyum olmaz" dizesi de bu bölüme yerleştirilmiştir. Yirmi birinci ölçüde "Ahretimiz mamur olsun" ile yeni bir cümle başlar. Yirmi dördüncü ve yirmi beşinci ölçülerde iki durak işareti ezgiyi "olsun" kelimesinde bekletir ve donanımdaki fa diyez burada bir kez naturel fa'ya çevrilir. Bu duraklamanın ardından "hatmimiz" ya da "mevlidin kabul olsun" dizesi La sesinde, uzun bir son notayla kapanır. Eserin başındaki ve sonundaki segno işareti, sonraki kıtaların baştan yeniden okunacağını gösterir. Ezgi La ile üstteki Sol arasında dolaşır.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Notaya esas olan okuyuş, Asiye Akbaş'la Ayşe Candaş'ın birlikte okuyuşudur. Akbaş'ın düzeltmelerine yardım ettiği albüm makalenin bir yerinde İlahi Anadolu Amasya İlahileri (Origami Yapım, İstanbul 2010) diye anılır; Burhan Özbakır derlemelerini içeren "İlahi Anadolu" CD'si ise bir dipnotta 2012, kaynakçada "2011-2012" tarihiyle geçer. Bunların aynı yayın olup olmadığı makaleden kesin olarak çıkmıyor. İki yayının da içindekiler bilinmediğinden "Evisi"nin orada okunup okunmadığı belirsiz kalıyor. Amasya'nın halk ezgilerinin geniş bir dökümü ilin ezgilerini toplu olarak ele alan genel yazıdadır. Koca, makaleyi yazdığı sırada 65 yaşında olan Akbaş'ın bu görevleri eskisi kadar olmasa da sürdürdüğünü, cenaze yıkamaya ve mevlid meclislerinde okumaya devam ettiğini yazar.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar