Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Tecrübe eyledim kendimi gördüm
Hercâî sevmeden göňül farımış
Ben kendimi ‘âşıḳ onu yâr dirdim
Ne ben ‘âşıḳ mışım ne ol yâr imiş

Günümüz Türkçesiyle

1. Kendimi sınadım ve ne olduğumu gördüm: gönül, hercai birini sevmekten usanmış. Ben kendime âşık, onu da sevgili diyordum; meğer ne ben âşıkmışım ne de o sevgiliymiş.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Dörtlük, Merzifon Cönkü'nün 89. sayfasında Gevherî adıyla kayıtlı bir koşmanın başıdır. Koşma, on bir heceli dörtlüklerle kurulan ve âşık şiirinin en yaygın türü olan nazım şeklidir. Hakverdioğlu yalnız ilk dörtlüğü verdiği için koşmanın devamı bilinmiyor; mahlaslı son dörtlük de görünmüyor. Dizeler 6+5 duraklı on bir hecelidir; hece sayımı bizimdir. İkinci ve dördüncü dizeler "farımış" ve "yâr imiş" ile kafiyelenir, birinci ve üçüncü dizelerdeki "gördüm" ile "dirdim" de yarım bir ses uyumu kurar. Bu kafiye düzeni koşmanın ilk dörtlüğü için alışılmış bir düzendir.

Anlam ve Söz Sanatları

Dörtlüğün söyleyişi bir itiraf gibidir. Şair kendini sınadığını, bu sınamanın sonunda gönlünün hercai bir sevgiliden bıktığını gördüğünü söyler. "Farımak" Anadolu ağızlarında usanmak, bezmek anlamında kullanılır ve dizeye halk dilinin sesini katar. "Hercâî" kelimesi her yere giden, sözünde durmayan, gönlü bir yerde eğlenmeyen kişi demektir. Son iki dize dörtlüğün asıl düşüncesini taşır: âşık ile sevgili rolleri bir yanılsamadan ibaretmiş. "Ne ben âşıkmışım ne o yâr imiş" dizesindeki "-mış/-miş" ekleri, sonradan farkına varılan bir gerçeği bildirir ve ağır bir hayal kırıklığını sade bir dille anlatır. Âşık şiirinde sevgiliye sitem sık görülür; burada sitem şairin kendisine de yönelir.

Tarihî Bağlam

Şiirin Gevherî'nin bilinen şiirleri arasında yer alıp almadığını, Elçin'in yayımladığı divanla karşılaştıramadığımız için söyleyemiyoruz. Cönklerde mahlas aynı olsa bile şiirin başka bir şaire ait olması mümkündür; bu dörtlük için de aidiyet cönkteki kayda dayanır. Merzifon Cönkü'nün Gevherî'ye yer vermesi, onun şiirlerinin XIX. yüzyıl Merzifon'unda okunduğunu gösterir. Şairin hayatı ve Gümüş ile Merzifon'a dair aile geleneği Gevherî yazısındadır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Şükrü Elçin, Gevherî Divanı: İnceleme-Metin-Dizin-Bibliyografya, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Millî Folklor Araştırma Dairesi Yayınları, 1984 (Albayrak 1996 aktarımıyla).

Akademik çalışmalar

Çevrimiçi kaynaklar