Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 2. Cilt, s. 215 • Hazırlayan: Prof. Dr. Mehmet ARSLAN
[2] Fa'âliyet ve hamiyyetin, iktidâr ve meziyyetin bir timsâl-i belîgu'l-beyânı olan evkâf-ı hümâyûn nâzır-ı âlî-şânı Hayri Beyefendimiz hazretlerinin hüsn-i nazar-ı ma'ârif-perverâneleri bu cildin tab'ını teshîl buyurduğu cihetle teveccühât-ı mekârim-gâyât-ı kadr-dânîlerinin tevâlî eden eltâfına arz-ı şükrân eylerim.
Amasya Müverrihi Hüseyin Hüsâmeddîn
12 Rebî'u'l-Evvel 1332 [3]
Bismillâhirrahmânirrahîm
Çalışkanlığın ve gayretin, yetkinliğin ve üstünlüğün çok güzel bir sözcüsü olan, Evkâf-ı Hümâyun (Padişah Vakıfları) Nâzırı (Bakanı) yüce Hayri Beyefendi hazretleri, ilim ve eğitimi koruyan bakışlarıyla bu cildin basımını kolaylaştırdığı için, cömertlik dolu, kadirbilir lütuflarının art arda ulaşmasına karşılık şükranlarımı sunarım.
Amasya Müverrihi (Tarihçisi) Hüseyin Hüsâmeddîn
12 Rebîülevvel 1332 [1914]
Rahman ve Rahim olan Allah'ın adıyla
Bu kısa metin, Amasya Tarihi'nin ikinci cildinin başına konmuş bir teşekkür yazısıdır. Hüseyin Hüsâmeddin, cildin basımına destek olan Evkâf-ı Hümâyun Nâzırı Hayri Bey'e minnetini bildirir. Yazının sonundaki tarih 12 Rebîülevvel 1332'dir ve miladî olarak 1914'ün başına denk gelir. Ansiklopedi maddesine göre eserin ikinci cildi İstanbul'da 1329 (rumî) ve 1332 (hicrî) tarihiyle, 492 sayfa olarak basılmıştır; yazıdaki tarih bu bilgiyle örtüşür.
Teşekkürün Evkaf Nezareti'ne yönelmesi tesadüf değildir. Hüseyin Hüsâmeddin'in son memuriyeti, Evkaf Nezareti'nde eski kayıtların (kuyûd-ı kadîme) tercümanlığıdır. Aynı nezaretin tarihçesini de İbnülemin Mahmud Kemal ile birlikte yazmış, eserin tarihçe bölümünü kendisi kaleme almıştır. Yani şükran, yazarın çalıştığı kurumun başındaki kişiye sunulmaktadır.
Metindeki "Hayri Beyefendi" büyük olasılıkla Ürgüplü Mustafa Hayri Efendi'dir. Hayri Efendi 1867'de doğmuştur; medrese ve hukuk öğrenimi görmüş, Niğde mebusu olarak Meclis-i Mebûsan'a girmiş, adliye ve Şûrâ-yı Devlet görevlerinde bulunmuştur. 16 Mart 1914'te şeyhülislam olmuş, Birinci Dünya Savaşı'nın başında cihat fetvasını veren şeyhülislam olarak anılmış, 1916'da bu görevden ayrılmıştır. 7 Ağustos 1922'de Ürgüp'te ölmüştür. Hüsâmeddin'in yazısı Mart 1914'ten önceye tarihlendiği için, Hayri Efendi'nin o sırada henüz şeyhülislam olmadığı, nâzırlık unvanıyla anıldığı anlaşılır. Ancak bu kişinin hangi tarihler arasında Evkaf nâzırlığı yaptığını ayrıntılı bir kaynaktan doğrulayamadık; kimlik tespiti bu yüzden bir ihtimal olarak kalır.
Hüseyin Hüsâmeddin 1869'da Amasya'nın Çeribaşı mahallesinde doğmuş, 10 Şubat 1939'da İstanbul'da ölmüştür. Medrese öğreniminin ardından naiblik (kadılık) görevlerinde bulunmuş, Vezirköprü, Osmancık, Niksar ve Refahiye'de çalışmıştır. Târîh-i Osmânî Encümeni'nin kuruluşundan itibaren üyesidir. Amasya Tarihi'ni on iki cilt olarak hazırlamış, ancak yalnızca dört cildi (ve dördüncü cildin bakiyesi) basılabilmiştir. Eserde kaynakların çoğunlukla gösterilmemesi ve bazı konularda aşırı kökenbilimsel (etimolojik) benzetmelere gidilmesi, bilimsel değeri konusunda tereddütlere yol açmıştır. Buna karşılık eser, şehir tarihçiliği bakımından önemli sayılır; kitaptaki bilgilerin bu gözle okunması gerekir.
Birincil kaynaklar
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar