Yeşmut bin Hülâgu Han bin Tüli Han bin Cengiz Temuçin Han bin Nisuga Bahâdır bin Terban Bahâdır bin Kabûl Han bin Tumiz Han bin Baysungur Han bin Kaydu Han bin Dutumin Han bin Buka [183] Han bin Buzencer bin Alanaku’nun oğludur.
Pederinin helâkinden sonra amcası Abaka Han’ın devr-i saltanatında Anadolu’ya gelip âb u hevâsını en ziyâde beğendiği Amasya’da yerleşti. Kendisi Anadolu nâzırı Kongurtay’ın dâmâdı idi. Amasya ümerâsından Halfetzâde Celâleddîn Mehmed Bey buna takarrüb etdi.
Mîr-i müşârün-ileyhin irşâd u tenvîri sâyesinde dîn-i İslâma pek ziyâde temâyül etdi. 681 senesi rebîülevvelinde diğer amcası Tekudar Han bin Hülâgu Moğol hükümdârı oldukta kabûl-i İslâm eylediğinden Kongurtay’ı nezâretden azl edib bunu Amasya vilâyeti nâzırı nasb etdi.
Altı yıl kadar nezâreti hüsn-i îfâ ederek halkı kendisinden memnûn ediyordu. 687’de Moğol hükümdârı Argun Han birâderi Geyhatu Han’ı Anadolu nâzırı ta’yîn eylediğinden bunun tarafından azl edildi. Bununla beraber nâzır nasb edilen Tulatay Noyin bunun emri ile hareket etdi.
693 senesi cumâdelâhiresinde Geyhatu Han hal’ u katl edilerek diğer amucazâdesi Baydu Han bin Turagay bin Hülâgu Han Moğol hükümdârı oldukta Anadolu nâzırı oldu. 694 senesi şevvâlinde Moğol hükümdârı olan Gazan Mahmûd Han kabûl-i İslâm etdiğinden İslâmını i’lân etdi.
695’de Gazan Hân, Anadolu Selçukîyesini ikiye taksîm edib Tagacar Noyin Garbî Anadolu nâzırı olduğu esnâda bu da Şarkî Anadolu nâzırı olup 696 senesi cumâdelâhiresinde vefât etdi. Hayâtında Pervâne Bey’in yaptırdığı Burma Minâre câmii önünde binâ etdiği türbesine defnedildi.
Âkil, müdebbir, oldukça munsıf bir Moğol şehzâdesi idi. Yeni müslim ma’nasına Moğol arasında “Sinîgi”denirdi. “Sinîgi, Sinî” Türk dilinde “yengi, yegi, yeni” demektir. Oğulları Acaytu Ahmed, Hügay Mehmed Noyinlerdir. Acaytu Noyin, yukarıda yazıldı. Hügay Mehmed Noyin oğlu Sultân Süleyman Han aşağıda gelir. Türkler arasında buna “Câmedâr Sultân” denmiş ve türbesi de kayden “Câmedâr türbesi” diye meşhûr olmuştu. [185]