Pîrî Ahmed Baba-Horâsânî

Buhârâlı Bahâdır oğludur. Orada bir müddet tahsîl-i ulûm etdi. Ba’dehû Taşkent civârında İsbicâb şehrine gidip Eymen Baba hulefâsından es-Şeyh Alî Baba’ya hizmet ederek hilâfet aldı.

Ba’dehû seyahatle Sultân Murâd-ı Sânî devrinde Merzifon’a gelip yerleşti. Burada eş-Şeyh Abdürrahîm Merzifonî hizmetinde bulunarak halkın muhabbetini kazandı. 860’da Amasya vâlisi [628] Sultân Bâyezîd-i Sânî geldikde bunun hüsn-i hâline meftûn oldu.

863’de Şeyh Abdürrâhîm Çelebi’nin vefâtında yerine halîfesi Alî Çelebi geçdikde Sultân Bâyezîd buna müstakillen bir zâviye binâ ve mesâlihine ba’zı mezâri-i cesîme vakf edib zâviye şeyhi oldu. Osmâncık’da Koyun Alî Baba ile hayli musâhabât ve mukâlemât-ı sûfiyyesi cereyân etdi.

Pîrî Baba, ahyânen Amasya’ya gelip meşâyih-i sûfiyyeyi ziyâret, anlarla ve hâssaten Gümüşlüzâde Pîr Hayreddîn Hızır Çelebi ile musâhabet ederek kendisini tanıttı. Takrîben 879’da dâr-ı kudse intikâl etdi. Sultân Bâyezîd’in yapdırdığı türbesinde medfûndur.

Asrında kutbü’l-ârifîn denir, zâhid, gâyet müteşerri’, mu’tekad-ı enâm idi. Pîrî Baba’nın hikâyât ve menâkıbını hâvî bir risâle görüldü. “Tandır-nâme” şeklinde yazılmış olan bu risâlede hayli hikâyeleri vardır. Bu risâle ü reşahâta göre nisbet-i tarîkleri Hâce Yûsuf Hemedânî Hazretlerine müntehîdir.

Çünkü şeyhi Mevlânâ Alâeddîn Alî Baba’nın şeyhi [629] Sadr-ı Atâ demekle meşhûr Mevlânâ Sadreddîn Mehmed Gâzi, bunun şeyhî Hâce Zengi Atâ bin Hâce Tâceddîn Atâ bin Abdülmelik Atâ bin Arslan Baba eş-Şâşî, bunun şeyhî Hâce Ahmed Yesevî ve bunun şeyhi de Hâce Yûsuf Hemedânî’dir. Kaddesellâhü esrârahüm

876’da irtihâl etdiği Osmâncık’ta türbesi kapısında mahkûk olan Koyun Alî Baba ve Buhârâ’da medfûn olan Mevdûd Baba ve Merzifon’da medfûn olan Pîrî Ahmed Baba müşârün-ileyh Alî Baba’dan istifâza etdiklerinden üçü de pîr-dâşdır.

Hülâsa Pîrî Baba, akîdesi sağlam, zühd ü takvâda alem, müteşerri’ bir zâttır. Zâviyesinde hayli zaman evlâd ü hulefâsı seccâde-nişîn-i irşâd olmuşlardır. Ancak 1008’de kıyâm eden erbâb-ı ihtilâlin nüfûzu ile bu zâviye Bektâşî erenlerinin idâresine geçti.

Pîrî Baba’nın halîfesi Alî Baba dahî türbesi hâricinde medfûndur. Pîrî Baba’nın evlâdından olduğu cihât defterlerinde mukayyed olan Abdî Dede bin Osmân Dede Köprülü Mehmed Paşa’nın himmetiyle bu zâviyenin şeyhi ve mütevellîsi [630] olmuşdur.

Abdî Dede, Pîroğlu demekle meşhûr olup Pîrli de denirdi. Büyük mahdûmu Osmân Ağa Merzifonî Kara Mustafa Paşa’nın yârânından idi. Mîrahûrlukdan beylerbeyi olmuşdu. Abdî Dede’nin vefâtında ortanca oğlu Timur Baba şeyh ve mütevellî oldu.

1099 bâdiresinde Timur Baba’nın vefâtına binâen Abdî Dede’nin diğer oğlu Dervîş Mehmed Baba şeyh ve mütevellî oldu. 1106’da bunun da vefâtıyla Abdî Dede’nin hafîdi Hacı Alî Baba bin Hacı Pîrli Osmân Paşa şeyh ve mütevellî olarak ze’âmetten isti’fâ etdi.

1123’de Hacı Alî Baba, hükûmet işlerine karışdığından azliyle Himmet Baba bin Dervîş Mehmed Baba şeyh ve mütevellî olduysa da birkaç mâh sonra Hacı Alî Baba şeyh ve mütevellî oldu. 1124’de Hacı Alî Baba’nın vefâtıyla sâniyen Himmet Baba ve 1125’de bunun da vefâtıyla oğlu Mehmed Dede şeyh ve mütevellî oldu.

1131’de Mehmed Dede’nin genç olması hasebiyle ref’ edilip Bektâş Baba bin Timur Baba Şeyh ve mütevellî olup Pîrî Baba’nın [631] zâviye-i Nakşibendîsi, Bektâşî erenlerinin ocağı oldu. Hacı Bektâş ocağına rekâbet etmeye başladı.

1141’de Bektâş Baba’nın ref’inden Durmuş Baba bin Hacı Alî Baba Tekke-nişîn olduysa da 1143’de eş-Şeyh Bektâş Baba yine şeyh ve mütevvellî olarak i’ade-i ikbâl etdi. 1144’de yine ref’edilip Durmuş Baba geldi. 1149’da bunun da vefâtıyla eş-Şeyh Bektâş Baba üçüncü defa şeyh oldu.

1150’de Bektâş Baba da vefât etdi. Yerine dervişân-ı Bektâşî’den Hasan Baba şeyh oldu. 1165’de bunun bi’l-mecbûriye kasriyle Alî Baba bin Durmuş Baba şeyh ve mütevellî olup 1166’da Hasan Baba avdet ve 1177’de vefât etdi.

Bunun yerine sâniyen gelen Alî Baba’nın 1180’de ref’iyle Mehmed Baba bin Himmet Baba’nın büyük mahdûmu Derviş Mehmed Baba ve 1181’de ref’iyle Alî Baba yine geldi. 1186’da vefâtıyla sâniyen Derviş Mehmed baba oldu. 1190’da bunun da vefâtıyla es-Seyyid İbrâhim Baba Şeyh ve mütevellî oldu.

1191’de bunun ref’inden Derviş Mehmed Baba bin Hasan Baba [632] ve bir kaç mâh sonra es-Seyyid İbrâhim Baba ve 1192’de yine ref’inden Dervîş Mehmed Baba Şeyh ve mütevellî oldu. Ancak bunların birbiriyle didişmekten başka bir kârı olmadığından 1195’de her ikisinin de def’iyle erbâb-ı me’ârifden olup ocakdan gelen Süleyman Baba Şeyh ve mütevellî oldu.

Bu Süleyman Baba, tâm yirmi sekiz yıl Bektâşîlere Babalık edib 1223’de vefâtıyla hulefâsından İbrâhim Baba Pîri Baba Zâviyesi şeyhi ve mütevellîsi oldu. Bu da yirmi bir yıl Babalık edib Bektâşîlerin tekkelerden def’ edildiği esnada bu da 1244 recebinin yirmi dördünde def’edilip yerine meşâyîh-i Nakşibendiyye ulemâsından eş-Şeyh Osmân Efendi Pîri Baba Zâviyesi şeyhi oldu.

Eş-Şeyh Osmân Efendi 1248 senesi cumâdelûlâsının yirmi birinde vefâtıyla es-Seyyid eş-Şeyh Alî Efendi ve 1255’de fevtiyle meşâyih-i Nakşibendiyyeden es-Seyyid eş-Şeyh Alî Efendi Şeyh olup evkâfı zabtedildi. 1259’da bunun da fevtiyle eş-Şeyh İbrâhim Efendi bin Ahmed ve 1261’de bunun da vefâtıyla meşâyih-i Nakşibendiyyeden es-Seyyid eş-Şeyh Sâlih Efendi bin Ahmed şeyh oldu. [633]

1263’de Hacı Sâlih Efendi’nin vefâtıyla tarîkat-ı Bektâşiyye kudâtından Zilelizâde eş-Şeyh Ebûbekir Vahdetî Pîri Babanın Tekkesi şeyhi olunca eski dirnek avdet etdi. 1285’de bunun da vefâtıyla Hâfız Mehmed Şükrü Efendi şeyh olup orada tarîk-i nakşî âyîni yaptı.

Lâkin yüksek bir ilmiyye ricâlinin²⁰³ nüfûz ve emriyle bî-çâre azledilip Ebûbekir Baba’nın oğulları Hamdullâh, İbrâhim, Selâmet adlı sufehâya meşîhat verildi. Bunların denâ’eti, cehl ü sefâheti hasebiyle def’inden ulemâdan ve meşâyih-i Nakşibendiyyeden Şirvânî Yûnus Efendi zâviye-i mezbûrenin son şeyhi oldu.