Daha çok romancı olarak tanınan Hüseyin Kıran edebiyata bir şiir kitabıyla, 2004'te çıkan Madde Kara ile girdi. 1965'te Amasya'da doğmuştur. İki yıl sonra yayımlanan Resul romanı adını geniş bir okur çevresine duyurdu. İlk kitaptan on yıl sonra ikinci şiir kitabı Küstah geldi; şiir, romana geçerken geride bırakılmış bir başlangıç olarak kalmadı. Aşağıdakiler Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (TEİS) maddesine, Semih Gümüş'ün Resul eleştirisine ve kitap künyelerine dayanır; yazarın yayımlanmış edebî hayatının dışına çıkılmamıştır.

Hayatı

Okul yıllarını, liseyi bitirene dek Amasya'da geçirdi. Üniversite eğitimini siyasi nedenlerle yarıda bıraktı ve aynı nedenlerle on yıl cezaevinde kaldı. Yazmaya bu yılların ardından, kırklı yaşlarına yaklaşırken başladı: 2004'te Metis Yayınları'ndan Madde Kara çıktı. Şiirleri Defter, İzlek ve E dergilerinde yayımlandı. İstanbul Telif Ofisi ile Gümüşlük Akademisi'nin birlikte verdiği Edebiyat Bursu'nu alan ilk kişi oldu; bursun yılı TEİS'te geçmez, çevrimiçi ansiklopedi kaydında 2017 olarak görünür.

Amasya ile Bağı

Kıran Amasya'da doğdu ve liseyi bitirene kadar okul yıllarını burada geçirdi. Şehrin romanlarına ya da şiirlerine bir mekân olarak girip girmediğini incelenen kaynaklar söylemiyor; bu yüzden burada gençlik yıllarının ötesine gidilmedi.

Şiiri

Telif notu: Hüseyin Kıran yaşadığı için eserleri telif hakkıyla korunmaktadır; şiirleri ayrı sayfalarda yayımlanamaz. Aşağıda yalnız TEİS maddesinin aktardığı üç dizelik kısa bir alıntı yer alır.

Kıran'ın gözünde şiir romandan zor bir alandır. Maddenin yazarı Aliye Uslu Üstten, onun şiiri "özel ve zor" bir uğraş saydığını, roman yazmayı ise suyun akarını bulmasına benzettiği bir kolaylık olarak gördüğünü aktarır. İlk kitap Madde Kara'dan madde şu dizeleri alır:

hayatı hıncın mükemmel terazisiyle tarttım
sarı sanrılarla yıkadım yüzümü
kendime kelimelerden binalar yaptım

Dizelerde bir hesaplaşma var: hayat, terazinin kefesine konan bir yük gibi hıncın ölçüsüyle tartılıyor, yüz sarı sanrılarla yıkanıyor, barınak ise kelimelerden kuruluyor. Üstten bu sorgulamanın ve içte biriken hıncın 2014'te İkaros Yayınları'ndan çıkan Küstah'ta başka bir biçime büründüğünü, karşı çıkışları ve isyanları sınırsızlıkla özdeşleştiren bir üsluba dönüştüğünü yazar. Küstah'tan alıntı veren bir kaynak görülmedi.

Romanları

Resul (2006), yazarın en çok tanınan kitabıdır. Semih Gümüş, Haziran 2006'da Milliyet Sanat'ta yayımlanan yazısında romanı, kişiliği işkenceyle parçalanmış bir adamın bilinci içinden yazılmış, ayrıksı bir dili olan bir metin olarak okur. Kahramanı ele geçiren şiddet düzeneğine romanda "Daire" denir ve dönemin adı hiçbir yerde açıkça konmaz. Gümüş romanın bir 12 Eylül karşılığı olarak okunup okunamayacağını sorar, sonra kendi okumasını başka bir yere taşır: Resul'ü bir "dönem romanı" olarak değil, bireyin tikel acılarını anlatan bir "an romanı" olarak okuduğunu söyler. Hükmü kısadır: "Resul, yenik düşmenin romanıdır."

Ardından üç roman geldi. Gecedegiden (Ayrıntı, 2011), TEİS'e göre gerçek dünyayla bilinç arasındaki çelişkiyi ve anlamın kendi kurduğumuz yalan dünyada nasıl yer bulduğunu işler; kitabın adı kaynaklarda farklı yazılmıştır: maddenin eser listesinde "Gecede Giden", metninde "Gecegiden", öteki kayıtlarda "Gecedegiden". Benim Adım Meleklerin Hizasına Yazılıdır (Ayrıntı, 2013), dogmalarla ve toplumla çatışan Ruhi Bey'in bilincini kutsal metinlere göndermelerle dolu bir dille anlatır; romandaki akıl hastanesi, dışarıda bırakılanların ve kapatılanların dünyasına bir metafor olarak okunmuştur. Son romanı Dağ Yolunda Karanlık Birikiyor'un künyesinde de kaynaklar ayrılır: TEİS Yapı Kredi Yayınları ve 2019 verirken başka bir kayıt Sel Yayıncılık ve 2016 tarihini gösterir. 2018'de Yapı Kredi'den Yaşamak - Bir Çaba adlı deneme kitabı çıktı.

Yazar romanlarını önceden kurgulamadan, kendi deyişiyle "kalemin gelişine" yazdığını söyler. Eleştirmenlerin kitaplarında anti-kahramanlar bulmasına karşı çıkar; yazmaktaki amacını dünyayı anlamak, okura dünyanın yaşanması zor bir yer olduğunu duyurmak diye tanımlar. Üstten, romanlarındaki alegorik dilde şairliğin etkisinin görüldüğü kanısındadır.

Eserleri

  • Madde Kara, şiir, İstanbul: Metis, 2004.
  • Resul, roman, İstanbul: Metis, 2006.
  • Gecedegiden, roman, İstanbul: Ayrıntı, 2011.
  • Benim Adım Meleklerin Hizasına Yazılıdır, roman, İstanbul: Ayrıntı, 2013.
  • Küstah, şiir, İstanbul: İkaros, 2014.
  • Yaşamak - Bir Çaba, deneme, İstanbul: Yapı Kredi, 2018.
  • Dağ Yolunda Karanlık Birikiyor, roman (TEİS: Yapı Kredi, 2019; öteki kayıt: Sel, 2016).

Kronoloji

1965: Amasya'da doğar.

2004: İlk kitabı, şiir derlemesi Madde Kara yayımlanır.

2006: Resul çıkar; Semih Gümüş'ün yazısı Haziran'da Milliyet Sanat'ta yayımlanır.

2011: Gecedegiden yayımlanır.

2013: Benim Adım Meleklerin Hizasına Yazılıdır çıkar.

2014: İkinci şiir kitabı Küstah yayımlanır.

2018: Yaşamak - Bir Çaba çıkar.

Kaynakça

Kitaplar

  • Aliye Uslu Üstten, "Hüseyin Kıran", Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, 15.09.2019 (güncelleme 02.11.2020). https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/huseyin-kiran
  • Murat Yalçın (ed.), "Kıran, Hüseyin", Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi, c. II, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2010, s. 627 (TEİS aktarımıyla).

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar