Mevlânâ'nın Mesnevî'si ile Mecâlis-i Seb'a'sını, Sa'dî'nin Bostan ve Gülistan'ını, Hâfız'ın divanını yeniden Türkçeye aktaran Hicabi Kırlangıç'ın adı bugün daha çok bu çevirilerle anılır. 31 Ocak 1966'da Amasya'da doğan Kırlangıç bir Fars edebiyatı akademisyenidir; şiire ise hepsinden önce, on beş yaşında başlamıştır. Üç şiir kitabı yayımlamış, Türkiye Yazarlar Birliği'nin iki dönem genel başkanlığını yürütmüştür. Hayatı için başvurulabilecek iki kayıt var: Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ndeki madde ve Türkiye Yazarlar Birliği'nin 2013'te yayımladığı kısa özgeçmiş. Şiirleri üzerine ayrıntılı bir inceleme görülmedi.

Hayatı

İlk ve orta öğrenimini doğduğu şehirde tamamladıktan sonra Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde Fars dili ve edebiyatı okudu. Lisansını 1987'de, yüksek lisansını 1989'da bitirdi, doktora derecesini 1996'da aldı. Aynı fakülteye 1988'de araştırma görevlisi olarak girmişti; 2002'de doçent, 2010'da profesör oldu. 2004-2005 öğretim yılında Tahran'daki Allâme Tabâtabâî Üniversitesi'nin Türk dili ve edebiyatı bölümünde misafir öğretim üyesi olarak ders verdi. Maddenin yazıldığı 2018'de Doğu Dilleri ve Edebiyatları Bölümü'nün başkanıydı.

Akademinin dışında da kurumların içinde yer aldı. Doğu çalışmalarına ayrılmış üç aylık bilimsel dergi Nüsha 2001'de kurulurken kurucuları arasındaydı ve dergide editörlük üstlendi. Mevlânâ Araştırmaları Derneği'nin kurucularından ve yönetim kurulu üyelerindendir. Türkiye Yazarlar Birliği'nin genel başkanlığını 2006-2008 ve 2014-2016 yıllarında iki kez yürüttü. Bir süre radyo programları hazırladığı, bazı şiirlerinin bestelendiği de kayıtlıdır.

Amasya ile Bağı

Kırlangıç'ın Amasya ile bağı doğum yeri ve okul yıllarıdır; üniversiteye kadarki eğitimini bu şehirde gördü. Sonraki yıllarda şehirle nasıl bir ilişki sürdürdüğü, şiirlerine Amasya'nın girip girmediği kaynaklarda konu edilmez.

Çeviri listesinde ise Amasya tarihine dokunan iki eser göze çarpar. Biri İdrîs-i Bidlîsî'nin Farsça Selim Şah-nâme'sidir. Bidlîsî bu eseri Amasya'da doğmuş olan Yavuz Sultan Selim'in emriyle yazmış ve padişahın doğumundan 1518'e kadarki hayatını anlatmıştır; Kırlangıç'ın inceleme ve çevirisi 2001'de Kültür Bakanlığı yayınları arasında Ankara'da çıktı. Öteki, Safevî hükümdarı Şah Tahmasb'ın tahta çıkışından 1559'a kadarki olayları kendi kaleminden anlattığı Tezkire'dir. Bu zaman aralığı, Osmanlı ile Safevîler arasında 1555'te imzalanan Amasya Antlaşması'nı da içine alır. Hatıratın antlaşmayı nasıl anlattığını bu sayfanın dayandığı kaynaklar söylemez; burada belirtilen yalnız tarih örtüşmesidir.

Şiiri

Telif notu: Şair hayatta olduğundan şiirlerine ayrı sayfa açılmıyor. Telif hakkı, ölümünü izleyen yetmiş yılın sonuna kadar sürecektir.

Edebiyata şiirle girdi. İlk şiirleri 1981'de Ankara'da çıkan Aylık Dergi'de yayımlandı; 1983-1988 arasında aralıklarla bu derginin işlerinde de bilfiil çalıştı. Dergi kapandıktan sonra şiirleri Ayâne, Kardelen, Düş Çınarı, Dergâh, Edebiyat Ortamı, Yedi İklim ve Hece'de çıktı. İran edebiyatından çevirileri ve yazıları da aynı dergilerin yanı sıra Türk Dili ve fakültenin Doğu Dilleri dergisinde yer aldı.

Şiir kitapları üç tanedir: Hayret Makamında (1993), Düşte Yürüyen Derviş (2004) ve 3 Defter (2015). TEİS maddesini yazan Durmuş Beyazıt, bu şiirlerde yalın bir söyleyişin ve içli bir anlatımın öne çıktığını, şairin dizelerinde çoğu zaman sevgiliye seslendiğini, geleneksel edebiyatın sevgili imajını modern bir biçimde işlediğini yazar. İlk kitabın adındaki "hayret makamı" tasavvufun bilinen bir durağıdır, ikincisinin adında da derviş geçer; kitap adlarının şairin Mevlânâ ve Fars klasikleriyle uğraşıyla aynı yöne baktığı söylenebilir, ancak şiirler görülmediği için bu bir izlenimden öteye geçmez.

Yasanın izin verdiği ölçüde kısa bir alıntı mümkündü. Ne var ki yararlanılan kaynaklarda şairden tek mısra yok, sayfa bu yüzden şiir örneği içermiyor.

Ödülleri

2013'te Kırgızistan'da düzenlenen Türkçenin 10. Uluslararası Şiir Şöleni'nde Türkiye Yazarlar Birliği'nin verdiği üç büyük ödülden biri olan Manas Büyük Ödülü'nü aldı. Aynı birlik 2018'de manzum Mesnevî çevirisi dolayısıyla ona yılın tercüme ödülünü verdi.

Eserleri

  • Arap Siyasi Düşüncesinin Seyri, Hamid İnâyet'ten çeviri, İstanbul: Yöneliş, 1991 (2. bs. 1997).
  • Hayret Makamında, şiir, İstanbul: Denge, 1993.
  • Kur'an'da Keramet, çeviri, İstanbul: İnsan, 1995.
  • Can Esintisi, Nasrullah Pûrcevâdî'den klasik İran şiiri üzerine yazılar, çeviri, İstanbul: İnsan, 1998.
  • Tezkire, Şah Tahmasb-ı Safevî'den çeviri, 2001. Yayınevi ve yer kaynaklarda iki türlüdür: TEİS "Atlas Kitap / Ankara", Türkiye Yazarlar Birliği özgeçmişi "Anka Yayınları, İstanbul" verir; TDV İslâm Ansiklopedisi de İstanbul der.
  • İdrîs-i Bidlîsî, Selim Şah-nâme, inceleme ve çeviri, Ankara: Kültür Bakanlığı, 2001.
  • Düşte Yürüyen Derviş, şiir, İstanbul: İlke, 2004.
  • Mevlânâ, Mesnevî, 2 cilt, Derya Örs ile birlikte çeviri, İstanbul: Ekim, 2007 (sonraki baskılar Konya Büyükşehir Belediyesi, 2008).
  • Mevlânâ, Yedi Meclis, çeviri, İstanbul: Ney, 2007.
  • Sa'dî-i Şîrâzî, Bostan ve Gülistan, çeviri, İstanbul: Kapı, 2012.
  • Hâfız Divanı, çeviri, Ankara: Hece, 2014.
  • 3 Defter, şiir, İstanbul: Ebabil, 2015.

Kronoloji

1966: 31 Ocak'ta Amasya'da doğar.

1981: İlk şiirleri Aylık Dergi'de yayımlanır.

1987: Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Fars dili ve edebiyatı bölümünü bitirir.

1988: Aynı fakültede araştırma görevlisi olur.

1993: İlk şiir kitabı Hayret Makamında çıkar.

1996: Doktorasını tamamlar.

2001: Selim Şah-nâme ve Şah Tahmasb'ın Tezkire'si çevirileri yayımlanır; Nüsha dergisi kurulur.

2006-2008: Türkiye Yazarlar Birliği genel başkanıdır.

2007: Mesnevî ve Yedi Meclis çevirileri çıkar.

2013: Manas Büyük Ödülü'nü alır.

2014-2016: İkinci kez Türkiye Yazarlar Birliği genel başkanıdır.

2015: 3 Defter yayımlanır.

2018: Türkiye Yazarlar Birliği tercüme ödülünü alır.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Kitaplar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar