Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Göreli çeşmiňi ey ḳaşı kemân
Beňzetdim rûyıňı güle sevdiğim
Zerrece göğsünde yoḳ mıdır îmân
‘Âşıḳı güldürdün ele sevdiğim

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey yay kaşlı sevgili, gözünü gördüğümden beri yüzünü güle benzettim, sevdiğim. Göğsünde zerre kadar iman yok mudur? Âşığını ele güne güldürdün, onu herkese gülünç ettin, sevdiğim.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Dörtlük, Merzifon Cönkü'nün 97. sayfasında Mahsûnî adıyla kayıtlı bir koşmanın ilk dörtlüğüdür. Metin Hakverdioğlu her şiirin yalnız ilk nazım birimini verdiği için koşmanın kaç dörtlük olduğu ve mahlas dörtlüğü bilinmiyor; tamamı cönktedir. Dizeler on birer hecelidir; hece sayımı bizimdir. Birinci ve üçüncü dizeler "kemân" ve "îmân" ile, ikinci ve dördüncü dizeler "güle" ve "ele" ile kafiyelenir ve "sevdiğim" redifiyle biter. Dizelerin başındaki "Göreli" kelimesi "gördüğümden beri" demektir ve halk şiirinde sık kullanılan bir zarf-fiil biçimidir.

Anlam ve Söz Sanatları

Dörtlük övgüyle başlar, sitemle biter. İlk iki dizede sevgilinin kaşı yaya, yüzü güle benzetilir; yay ok atan bir silah olduğu için bu benzetme sevgilinin bakışının âşığı yaraladığını da ima eder. Üçüncü dizede ton birden değişir: "Göğsünde zerre kadar iman yok mu?" sorusu, sevgilinin acımasızlığını dinsizlikle, kâfirlikle eş tutan halk ve divan şiirindeki yaygın abartmaya dayanır. Sevgiliye "kâfir" ya da "imansız" denmesi, onun merhametsizliğini anlatmanın bilinen bir yoludur. Son dizede âşık, sevgilinin kendisini "ele", yani yabancılara güldürdüğünden yakınır; aşk yüzünden rezil olmak halk şiirinde sık işlenen bir temadır. "Güle" ile "ele" arasındaki kafiye, yüzün güzelliğiyle âşığın düştüğü gülünç durum arasında bir karşıtlık kurar.

Tarihî Bağlam

Mahsûnî'nin kim olduğu bilinmemektedir; adı yalnız bu cönkte geçer. Makalede adın "Mahsunî" ve "Mahsûnî" diye iki biçimde yazılması ve Osmanlı şiirinde yaygın olan mahlasın "Mahzûnî" olması, cönkteki adın bu mahlasın bir okunuşu olabileceğini düşündürür; bu bizim gözlemimizdir. Şair hakkında bilinenler Mahsûnî biyografisinde anlatılmıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar