Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

Bir iki gün ẕevḳ içün ‘uḳbâyı taḥrîb eyleyüp
Ol ‘adûnuň teşviḳiyle râh-ı şeyṭân istemem

Günümüz Türkçesiyle

1. Bir iki günlük zevk için ahireti harap edip o düşmanın kışkırtmasıyla şeytanın yolunu istemem.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir cönkte gazel olarak kayıtlıdır. Gazel, ilk beyti (matla) kendi içinde kafiyeli, öteki beyitleri bu kafiyeye bağlanan aruzlu şiir şeklidir; halk şairleri de bu şekli kullanmıştır. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Mısralar "eyleyüp / istemem" ile biter ve kafiyelenmez; redif sonraki beyitlerde "istemem" olmalıdır. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, dünya zevkinin kısalığı ile ahiretin sürekliliğini karşılaştırır. "Bir iki gün", dünya hayatının kısalığını; "ukbâ", ahiret, ise sonu gelmeyen hayatı anlatır. Şair geçici bir zevk uğruna ahireti "tahrîb" etmek, yıkmak istemediğini söyler. İkinci mısradaki "ol adû", o düşman, şeytandır ya da insanı kötülüğe çeken nefis olarak da düşünülebilir. Bu iki mısranın kafiyesi yoktur ("eyleyüp / istemem"); oysa makale her gazelin ilk iki mısraını vermiştir. Bu durum, bu gazelde makaleye alınan mısraların gazelin matlaı olmadığını ya da cönkte matla beytinin farklı yazıldığını düşündürür.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde "Nazîf" mahlasıyla kayıtlıdır. Cönkte Nazîf'in bir hece, dokuz aruz olmak üzere on şiiri vardır; aruzlu şiirlerin hepsi gazeldir ve çoğu dinî-ahlakî öğüt taşır. Makale şair hakkında bilgi vermez; şairin kimliği ve hangi yüzyılda yaşadığı belirlenememiştir. Cönkün Merzifon'da, Eyüb Sabrî'nin edebî çevresinde derlendiği düşünüldüğü için şairin bu çevrede okunan ya da yaşayan bir şair olması mümkündür. Ayrıntı için Nazîf sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 71. sayfasında, makalenin 550. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar