Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

Ḫâne-i ḳalbi demâdem ḳul yıḳar Allâh yapar
Dest-i ḳudretle binâyı ḳul yıḳar Allâh yapar

Günümüz Türkçesiyle

1. Kalp evini her an kul yıkar, Allah yapar; kul (o) binayı yıkar, Allah kudret eliyle (yeniden) yapar.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir cönkte gazel olarak kayıtlıdır. Gazel, ilk beyti (matla) kendi içinde kafiyeli, öteki beyitleri bu kafiyeye bağlanan aruzlu şiir şeklidir; halk şairleri de bu şekli kullanmıştır. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "ḳul yıḳar Allâh yapar", kafiye "ḳalbi / binâyı" kelimelerinde zayıftır. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, gönlü bir eve, bir binaya benzeten tasavvufî imgeyi kullanır. Tasavvufta gönül, Tanrı'nın tecelli ettiği yer, bir hadis rivayetine dayanılarak "Beytullah" (Allah'ın evi) diye anılır. Şair bu evi insanın kendi günahlarıyla, dünyaya bağlılığıyla sürekli yıktığını, Tanrı'nın ise "dest-i kudret", kudret eliyle onu yeniden yaptığını söyler. Redifteki "kul yıkar Allâh yapar" karşıtlığı, insanın kusuru ile Tanrı'nın rahmetini aynı cümlede buluşturur ve Anadolu'da atasözü gibi söylenen bir halk deyişine benzer. Beyit, yıkım ve yapımın her an süren bir döngü olduğunu "demâdem" (her an) kelimesiyle belirtir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde "Nazîf" mahlasıyla kayıtlıdır. Cönkte Nazîf'in bir hece, dokuz aruz olmak üzere on şiiri vardır; aruzlu şiirlerin hepsi gazeldir ve çoğu dinî-ahlakî öğüt taşır. Makale şair hakkında bilgi vermez; şairin kimliği ve hangi yüzyılda yaşadığı belirlenememiştir. Cönkün Merzifon'da, Eyüb Sabrî'nin edebî çevresinde derlendiği düşünüldüğü için şairin bu çevrede okunan ya da yaşayan bir şair olması mümkündür. Ayrıntı için Nazîf sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 69. sayfasında, makalenin 550. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar