Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

Şem‘a-yı nûr-ı hidâyet dâ’imâ par par yanar
Şemşir-i şân-ı şeri‘at dâ’imâ par par yanar

Günümüz Türkçesiyle

1. Hidayet nurunun mumu daima pır pır yanar; şeriatın şanının kılıcı daima pır pır yanar (parıldar).

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir cönkte gazel olarak kayıtlıdır. Gazel, ilk beyti (matla) kendi içinde kafiyeli, öteki beyitleri bu kafiyeye bağlanan aruzlu şiir şeklidir; halk şairleri de bu şekli kullanmıştır. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "dâ'imâ par par yanar", kafiye "hidâyet / şerî'at" kelimelerindeki "-et / -at" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, iki ışık imgesini yan yana getirir: hidayet nurunun mumu ve şeriatın kılıcı. Mum, karanlıkta yol gösteren bilginin ve imanın simgesidir; kılıç ise dinin hükmünü ve gücünü anlatır. Her ikisi de "pır pır yanar": mum titreyen alevle yanar, kılıç da parıldar. "Par par" ikilemesi Türkçede hem titreyerek yanmayı, hem de parıl parıl parlamayı anlatan bir yansıma kelimedir; şair bu çift anlamlı kelimeyle mumla kılıcı aynı fiile bağlar. Beyit, Nazîf'in öteki gazelleri gibi dinî bir öğüt havası taşır.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde "Nazîf" mahlasıyla kayıtlıdır. Cönkte Nazîf'in bir hece, dokuz aruz olmak üzere on şiiri vardır; aruzlu şiirlerin hepsi gazeldir ve çoğu dinî-ahlakî öğüt taşır. Makale şair hakkında bilgi vermez; şairin kimliği ve hangi yüzyılda yaşadığı belirlenememiştir. Cönkün Merzifon'da, Eyüb Sabrî'nin edebî çevresinde derlendiği düşünüldüğü için şairin bu çevrede okunan ya da yaşayan bir şair olması mümkündür. Ayrıntı için Nazîf sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 70. sayfasında, makalenin 550. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar