Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

Her ne geldi yâ gelür aḥvâlini Allâh bilür
‘Abdiniň her ḳıldıġın ef‘âlini Allâh bilür

Günümüz Türkçesiyle

1. Ne geldiyse ya da ne gelecekse, onun hâlini Allah bilir; kulunun yaptığı her işi Allah bilir.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir cönkte gazel olarak kayıtlıdır. Gazel, ilk beyti (matla) kendi içinde kafiyeli, öteki beyitleri bu kafiyeye bağlanan aruzlu şiir şeklidir; halk şairleri de bu şekli kullanmıştır. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "Allâh bilür", kafiye "ahvâlini / ef'âlini" kelimelerindeki "-âlini" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, Tanrı'nın her şeyi bilmesi inancını sade bir dille söyler. Birinci mısra zamanı kapsar: gelmiş ve gelecek olan her şeyin "ahvâl"ini, yani hâlini ve durumunu Allah bilir. İkinci mısra insanı kapsar: kulun yaptığı her "ef'âl", iş ve davranış Tanrı'nın bilgisi içindedir. Bu iki mısra, Kur'an'da sık geçen "Allah bilir, siz bilmezsiniz" düşüncesinin halk şiirindeki yankısıdır. Redifteki "Allâh bilür" ifadesi gündelik dilde de çok kullanılır ve beyte hem bir inanç cümlesi, hem de teslimiyet tonu verir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde "Nazîf" mahlasıyla kayıtlıdır. Cönkte Nazîf'in bir hece, dokuz aruz olmak üzere on şiiri vardır; aruzlu şiirlerin hepsi gazeldir ve çoğu dinî-ahlakî öğüt taşır. Makale şair hakkında bilgi vermez; şairin kimliği ve hangi yüzyılda yaşadığı belirlenememiştir. Cönkün Merzifon'da, Eyüb Sabrî'nin edebî çevresinde derlendiği düşünüldüğü için şairin bu çevrede okunan ya da yaşayan bir şair olması mümkündür. Ayrıntı için Nazîf sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 68. sayfasında, makalenin 550. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar