Özgün Metin

Vezin: Mef‘ûlü Mefâ‘îlü Mefâ‘îlü Fe‘ûlün (vezin tespiti bizimdir)

Ey dil sana kendin gibi bir yâr bulunmaz
Senden sana bir gayrisi dil-dâr bulunmaz
Meyl eyleme aldanma bu nevreslere şimdi
Hûbân-ı cihân içre vefâ-kâr bulunmaz

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey gönül, sana kendin gibi bir dost bulunmaz; sana senden başka bir gönül sahibi, bir sevgili bulunmaz.

2. Şimdi bu tazelere, bu yeni yetmelere meyletme, aldanma; dünyanın güzelleri arasında vefalı olanı bulunmaz.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

İki beyitlik bir kıt‘adır; dört mısraın üçü "yâr, dil-dâr, vefâ-kâr" kafiyesi ve "bulunmaz" redifiyle biter, üçüncü mısra serbesttir. İlk beytin iki mısraının da kafiyeli olması parçayı bir rubai ya da matla ile başlayan bir kıt‘a görünümüne sokar; Hüsameddin onu "kıt‘a" diye anar. Vezin aruzun hezec bahrinden "mef‘ûlü mefâ‘îlü mefâ‘îlü fe‘ûlün" kalıbıdır; "yâr" ve "dil-dâr" gibi uzun hecelerin bir buçuk hece sayılmasıyla vezin tam oturur. Tespit bizimdir.

Anlam ve Söz Sanatları

Kıt‘a, gönle yöneltilmiş bir öğüttür. İlk beyitte şair, gönlün aradığı dostun dışarıda değil kendi içinde olduğunu söyler: "senden sana" bir başka sevgili yoktur. Söyleyiş tasavvufun "kendini bilen Rabbini bilir" anlayışını hatırlatır; ama kıt‘ada açık bir tasavvuf terimi geçmez ve bu çağrışım bizim yorumumuzdur. İkinci beyit öğüdü dünyevî aşka çevirir: "nevres", yeni yetişmiş taze güzel demektir; şair gönlüne bunlara aldanmamasını, çünkü dünya güzelleri arasında vefa bulunmadığını söyler.

"Yâr" ile "dil-dâr" anlamca yakın kelimelerdir ve aralarında tenasüp vardır. "Kendin" ile "senden sana" sözleri aynı düşünceyi iki kez dile getirir; tekrar, öğüdü pekiştirir. Kıt‘anın sade, konuşma diline yakın Türkçesi Nelmî'nin öteki şiirlerinden ayrılır.

Tarihî Bağlam

Hüsameddin bu kıt‘ayı, Nelmî'nin Ârif Efendi için yazdığı gazelin hemen ardından "Şu kıt‘a da onundur" diyerek verir; ne zaman yazıldığını söylemez. Kıt‘adaki "bu nevreslere" aldanmama öğüdü, Hüsameddin'in anlattığı tutkuların ardından gelen bir pişmanlık sesi gibi okunabilir; bu yorum bizimdir. Şairin hayatı için Nelmî (Tahsîn Hasan Efendi) yazısına bakılabilir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar