Özgün Metin

Sînemdeki cerâḥati ey eşk tâze ṭut
Gül gibi ṣaḳla bir güzelüñ yâdgârıdur

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey gözyaşı, göğsümdeki yarayı taze tut; onu gül gibi sakla, çünkü bir güzelin hatırasıdır.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beyit, Âşık Çelebi'nin tezkiresinde Penâhî mahlaslı Tebrizli nakkaş Şahkulu'nun maddesinin sonunda, "şiʿr-i û", yani onun şiiri başlığıyla yer alır. Tezkirecinin Penâhî'den aktardığı tek Türkçe beyittir. İki mısraı kafiyeli olmadığından bir gazelin matlaı değildir; gazelin geri kalanı ya da beytin hangi şiirden alındığı bilinmiyor. Tezkire neşri vezni göstermez. Ne zaman ve kime söylendiği de bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beytin merkezinde, divan şiirinin bilinen bir mazmunu vardır: sevgilinin bakışları, kirpikleri ya da cefası âşığın göğsünde yaralar açar ve âşık bu yaraları sevgiliden kalmış bir armağan gibi saklar. Penâhî bu mazmunu bir bahçe imgesine dönüştürür. Kanayan yara kızıl rengiyle bir güle benzetilir; gözyaşı da o gülü sulayıp taze tutması istenen bir bahçıvan gibi seslenilen bir varlıktır. Gülün suyla taze tutulması ile yaranın gözyaşıyla "taze tutulması", yani kapanmaya bırakılmaması aynı fiilde birleşir. Böylece "tâze ṭutmak" deyimi iki anlamda birden kullanılmış olur. Sîne, cerâhat, eşk ve gül kelimeleri birbirini çağıran bir kavram ağı, yani tenasüp kurar. Yarayı iyileştirmek yerine taze tutmayı dileyen âşık, acıyı sevgilinin hatırası olduğu için değerli sayar. İmgenin renk benzerliğine dayanması, şairin bir nakkaş olduğu düşünülünce ayrıca dikkat çeker; bu bağlantı bizim yorumumuzdur.

Tarihî Bağlam

Âşık Çelebi, maddenin büyük bölümünü Penâhî'nin nakkaşlığını övmeye ayırır ve şiiri hakkında bir hüküm vermez. Beyit, tezkirecinin ondan aktardığı Farsça "Mânî ki bûd" beytinin hemen ardından gelir. Sitedeki Şehzade Ahmed'in Amasya meclisi ve şairleri yazısında da meclisin öteki şairlerinin beyitleriyle birlikte anılmıştır. Şairin hayatı ve Amasya ile tartışmalı bağı için Penâhî (Nakkaş Şahkulu) yazısına bakılabilir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar