Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

Seyre çıḳ ey dil temâşâ it ne cândır çifteler
Dehride hem-tâsı yoḳ nâzik-miyândır çifteler

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey gönül, seyre çık, temaşa et; ne canlardır bu çifteler. Dünyada eşi yoktur, ince bellidir bu çifteler.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir, cönkte "dîvân" ya da "dîvânî" diye kaydedilmiştir. Âşık edebiyatında bu ad, aruzla ve gazel gibi beyitlerle söylenen, sazla okunan şiirlere verilir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "çifteler", kafiye "cândır / miyândır" kelimelerindeki "-ândır" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beytin redifindeki "çifteler" kelimesinin neyi anlattığı açık değildir. Kelime bir çift güzeli, yan yana yürüyen iki sevgiliyi düşündürebilir; "nâzik-miyân", ince belli sıfatı da insan için kullanıldığına göre bu okuma güçlüdür. Öte yandan Anadolu'da "Çifteler" adını taşıyan yerler de vardır ve şiirin bir gezinti yerini anması da düşünülebilir; elimizde bunu destekleyen bir bilgi yoktur. Beytin havası bir seyir, bir gezinti çağrısıdır: âşık gönlüne dışarı çıkıp bu güzelleri görmesini söyler. "Ne cândır" söyleyişi halk dilinde "ne kadar sevimli, ne kadar güzel" anlamını verir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 56. sayfasında, makalenin 550. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar