Özgün Metin

Vezin: Mefâîlün mefâîlün mefâîlün mefâîlün

Hezâra âhı ġayri ol gül-i ḫandânı çoḳ görmez
Saḥurlarda varıp kûyundaki efgânı çoḳ görmez

Günümüz Türkçesiyle

1. O gülen gül, bülbülün ahını artık çok görmez; seherlerde gidip kapısında ettiği feryadı çok görmez.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir, cönkte aruzlu bir semâ‘î olarak kayıtlıdır. Âşıkların aruzla söylediği semâ‘îler çoğunlukla dört "mefâîlün"den oluşan kalıpla yazılır ve sazla okunur. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "çoḳ görmez", kafiye "handânı / efgânı" kelimelerindeki "-ânı" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, gül ile bülbül arasındaki ilişkide küçük bir değişimi haber verir. "Gül-i handân", gülen gül, açmış güldür ve sevgiliyi karşılar; "hezâr" ise bin nağmeli kuş, bülbüldür ve âşığı karşılar. Gülün bülbülün ahını "çok görmemesi", yani ona fazla bulmaması, sevgilinin âşığın feryadına artık katlandığını, belki de ona yüz verdiğini anlatır. "Sahurlar" kelimesi seher vakitlerini anar; bülbülün sabaha karşı ötüşü, âşığın sabaha kadar uyumayıp sevgilinin "kûy"unda, mahallesinde inlemesiyle bir tutulur. Redifteki "çok görmez" deyimi gündelik dilden gelir ve beyte konuşma tadı verir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 49. sayfasında, makalenin 550. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar