Özgün Metin

Vezin: Mefâîlün mefâîlün mefâîlün mefâîlün

Dem-i eşkim töküp âh pâyına yüz sürdügüm demler
Dilerdim yâri Ḥaḳdan ol vaḳit aḫşam ḳarîb olsa

Günümüz Türkçesiyle

1. Kanlı gözyaşımı döküp ah ederek ayağına yüz sürdüğüm anlarda, sevgiliyi Hak'tan dilerdim; keşke o vakit akşam yakın olsaydı.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir, cönkte aruzlu bir semâ‘î olarak kayıtlıdır. Âşıkların aruzla söylediği semâ‘îler çoğunlukla dört "mefâîlün"den oluşan kalıpla yazılır ve sazla okunur. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Birinci mısra "demler", ikinci mısra "olsa" ile biter; beyitte kafiye kurulmamıştır. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beytin ilk mısraı bir sahne kurar: âşık gözyaşı döküp ah ederek sevgilinin ayağına yüz sürmektedir. Ayağa yüz sürmek, eski saygı ve bağlılık ifadesidir; sevgiliyi padişah, âşığı kul gibi gösterir. "Dem-i eşk" ifadesi "gözyaşı kanı" ya da "gözyaşı anı" diye iki türlü okunabilir; "dem" Farsçada hem kan, hem de an anlamına gelir. İkinci mısrada âşık o anda Tanrı'dan sevgiliyi ister ve akşamın yakın olmasını diler. Akşam, divan ve halk şiirinde buluşma ve gizli sohbet vaktidir; âşık sevgiliyle yalnız kalabileceği saatin bir an önce gelmesini istemektedir. İkinci mısranın kafiyesi ilk mısrayla tutmaz; bu, beytin bir semâînin matlaı değil, ilk iki mısraı olduğunu düşündürebilir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 41. sayfasında, makalenin 549. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar