Yesârî, Merzifon Cönkü'nde dört şiiri kayıtlı bir şairdir. Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da yayımladığı makale şairi tanıtmaz, yalnız şiirlerinin ilk nazım birimlerini verir. Aynı yüzyılda Çankırı'da yaşamış Âşık Yesârî'nin Tokatlı Nûrî ile şiir sohbetleri ettiği bilinir ve cönkte Nûrî'nin yanında Çankırı çevresinden başka adlar da bulunur; bu yüzden cönkteki Yesârî'nin Çankırılı Yesârî olması kuvvetle muhtemeldir. Bu eşleştirme bir çıkarımdır ve sayfanın sonundaki tartışma bölümünde gerekçeleriyle anlatılmıştır.

Hayatı

Süheyla Sarıtaş'ın Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ndeki maddesine göre Yesârî, Çankırı'nın Yapraklı ilçesine bağlı Tuht nahiyesindendir. Hayatı hakkında fazla bilgi yoktur; doğum ve ölüm tarihleri bilinmez, XIX. yüzyılda yaşadığı tahmin edilir. Bektaşî olduğu söylenir; Hacı Bektaş dergâhını sık sık ziyaret ettiği ve orada uzun süre kaldığı kaydedilir. Kaynaklar onu tanınmış bir Bektaşî ozanı olarak anar ve Hacı Bektaş dergâhından Ankara'ya nakledilen mecmualardan birinde ona ait pek çok şiir bulunduğunu bildirir. Maddeye göre 1238 (1822-23) yılından sonra türbedar olmuştur. Hemşehrisi şair Zahmî ile vakit geçirdiği eserlerinden anlaşılır. Çankırı'da düzenlenen yârân sohbetlerine katılan âşıklar arasında da adı geçer.

Sarıtaş, "Yesârî" adını taşıyan dört evliya bulunduğunu da hatırlatır: Filibeli Mustafa Yesârî, Konyalı (Mengüşlü) Yesârî Baba ve Batumlu Yesârî Baba bunlardandır. Bu adın yaygınlığı, Yesârî mahlaslı her şiirin aynı kişiye bağlanmasını zorlaştırır.

Amasya ile Bağı

Yesârî'nin Amasya ile bilinen tek bağı, şiirlerinin Merzifon'da derlenmiş bir cönke girmiş olmasıdır. Hakverdioğlu, Merzifon'un Çorum, Kastamonu, Sinop ve Samsun yolları üzerinde büyük bir yerleşim yeri olduğunu, bu yüzden halk şairlerinin güzergâhında bir dinlenme hanı gibi işlediğini yazar. Yesârî'nin Merzifon'a gelip gelmediği bilinmez. Ancak şiirleri, Tokatlı Nûrî'nin Çankırı ile Merzifon arasında kurduğu bağlantılar üzerinden bu kasabaya ulaşmış olabilir; Eyüp Akman'ın Tokatlı Nûrî maddesi, Nûrî'nin Çankırı'da bulunduğu yıllarda Zahmî, Bezmî ve Yesârî ile şiir sohbetlerinde bulunduğunu kaydeder.

Şiiri

Merzifon Cönkü'nde Yesârî adına bir hece, üç aruz olmak üzere dört şiir vardır: bir koşma, iki semâ‘î ve bir kalenderî. Koşma "Göster cemâliňi köz gibi yüzüň" dizesiyle başlar ve âşıkları "gönüller şâhının âşinâları" diye anar; bu ifade tasavvufî bir okumaya da açıktır. Semâ‘îlerden biri "dedim / dedi" biçiminde, âşık ile sevgili arasında geçen bir konuşmayla açılır; öteki Tanrı'ya yöneltilmiş bir şikâyettir. Kalenderî ise "efendim" redifiyle düşkün bir kulun dayanma gücünü sorar. Makale bu şiirlerin yalnız ilk birimlerini verir. Her biri, özgün metni, günümüz Türkçesiyle aktarımı ve yorumuyla bu kategoride ayrı bir sayfada yayımlanmıştır. Sarıtaş'ın maddesinde örnek olarak verilen musammat koşma Merzifon Cönkü'nde yer almaz.

Kaynakların Durumu ve Tartışma

Merzifon Cönkü'ndeki Yesârî'nin kim olduğu makalede belirtilmemiştir. Onu Çankırılı Âşık Yesârî ile eşleştirmemizin üç dayanağı vardır: Yesârî'nin Tokatlı Nûrî ile aynı çevrede bulunduğunun Akman'ın maddesinde kaydedilmesi, cönkün en çok şiirini Nûrî'ye ayırması ve cönkte Çankırılı oldukları bilinen Zahmî ile Bezmî adlarının da geçmesi. Öte yandan Sarıtaş'ın maddesindeki 1238 (1822-23) türbedarlık tarihi, Yesârî'nin Nûrî'den yaşça büyük olduğunu düşündürür; Nûrî'nin Çankırı yıllarında onunla sohbet etmiş olması bu tarihle çelişmez, ama Yesârî'nin uzun bir ömür sürdüğünü varsaymayı gerektirir. Aynı mahlaslı başka şairlerin varlığı da düşünüldüğünde, cönkteki şiirlerin Çankırılı Yesârî'ye ait olduğu kesin değil, muhtemeldir. Şiirlerin tam metinleri ve Yesârî'nin Hacı Bektaş mecmualarındaki şiirleriyle karşılaştırılması bu soruyu çözebilir.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar