Özgün Metin

Vezin: Mefâîlün mefâîlün mefâîlün mefâîlün

Didim cânâ ser-i zülfüňde dil benddir boşanmaz ya
Dedi kûy-ı dilârâsından ‘âşıḳlar uṣanmaz ya

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey can, dedim, gönül zülfünün ucuna bağlıdır, (ondan) kurtulmaz ya; (sevgili) dedi, âşıklar gönül alıcının mahallesinden usanmaz ya.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir, cönkte aruzlu bir semâ‘î olarak kayıtlıdır. Âşıkların aruzla söylediği semâ‘îler çoğunlukla dört "mefâîlün"den oluşan kalıpla yazılır ve sazla okunur. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "-maz ya", kafiye "boşanmaz / usanmaz" kelimelerindeki "-anmaz" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, âşık ile sevgili arasında "dedim / dedi" biçiminde bir konuşma kurar. Bu soru-cevap düzeni, divan şiirinde "sual ü cevap" diye bilinen ve âşık şiirinde de sevilen bir söyleyiştir. Âşık, gönlünün sevgilinin "ser-i zülf"üne, saçının ucuna bağlı olduğunu ve oradan kurtulamadığını söyler; sevgili de buna, âşıkların sevgilinin "kûy"undan, mahallesinden usanmayacağını söyleyerek karşılık verir. Sevgilinin cevabı hafif bir alayı ve kendinden emin bir nazı taşır. Redifteki "ya" edatı konuşma dilinden gelir ve "elbette, zaten" anlamıyla iki mısrayı da birer kesin hükme çevirir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Yesârî mahlasıyla kayıtlıdır; cönkte Yesârî'nin bir hece, üç aruz olmak üzere dört şiiri vardır. Makale şairi tanıtmaz. Tokatlı Nûrî'nin Çankırı'da şiir sohbetleri ettiği şairler arasında Çankırılı Yesârî'nin adı geçer ve cönkte Nûrî ile birlikte Zahmî ve Bezmî gibi aynı çevreden adlar da bulunur; bu yüzden şiirin Çankırılı Âşık Yesârî'ye ait olması muhtemeldir, ancak bu bizim çıkarımımızdır. Ayrıntı için Yesârî sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 20. sayfasında, makalenin 552. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar