Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Göster cemâliňi köz gibi yüzüň
Dilber bu cemâliň mübtelâsıyuz
Merḥamet kânıdır alur büryâne
Göňüller şâhınıň âşinâsıyuz

Günümüz Türkçesiyle

1. Cemalini göster, (ey) köz gibi (parlak) yüzlü; dilber, biz bu cemalin tutkunlarıyız. Merhamet madenidir, yanmışları (kendine) alır; biz gönüller padişahının tanıdıklarıyız.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir koşmadır. Koşma, âşık şiirinin en yaygın nazım şeklidir; dörtlüklerle kurulur ve çoğunlukla on bir heceli ölçüyle söylenir. Dizeler 6+5 ya da 4+4+3 duraklıdır; hece sayımı bizimdir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk dörtlüğünü biliyoruz. Birinci ve üçüncü dizeler "yüzüň / büryâne" ile serbesttir; ikinci ve dördüncü dizeler "mübtelâsıyuz / âşinâsıyuz" ile kafiyelenir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Dörtlük, sevgilinin yüzünü görme isteğiyle açılır. "Köz gibi yüz", ateşte kızarmış kor gibi parlayan ve yakan bir yüzü anlatır; bu benzetme halk diline yakındır. İkinci dize âşıkları "mübtelâ", yani tutkun ve müptela olarak anar ve çoğul "biz" ile konuşur; âşık kendini bir âşıklar topluluğunun sesi gibi gösterir. Üçüncü dizedeki "alur büryâne" okumasının anlamı tam açık değildir; "büryân" kızarmış, yanmış demektir ve "yanmışları alır" anlamı verilebilir. Son dizedeki "gönüller şâhı" sevgiliyi ya da tasavvufî okumada bir mürşidi, hatta Tanrı'yı düşündürebilir; Yesârî'nin Bektaşî çevresiyle anılması bu ikinci okumayı da mümkün kılar.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Yesârî mahlasıyla kayıtlıdır; cönkte Yesârî'nin bir hece, üç aruz olmak üzere dört şiiri vardır. Makale şairi tanıtmaz. Tokatlı Nûrî'nin Çankırı'da şiir sohbetleri ettiği şairler arasında Çankırılı Yesârî'nin adı geçer ve cönkte Nûrî ile birlikte Zahmî ve Bezmî gibi aynı çevreden adlar da bulunur; bu yüzden şiirin Çankırılı Âşık Yesârî'ye ait olması muhtemeldir, ancak bu bizim çıkarımımızdır. Ayrıntı için Yesârî sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 43. sayfasında, makalenin 551-552. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar