Özgün Metin

Vezin: Mef'ûlü mefâîlü mefâîlü feûlün

Ṭâḳat mı ḳılur bende-i üftâde efendim
‘Âşıḳ olalı ben sana dünyâda efendim

Günümüz Türkçesiyle

1. Efendim, düşkün bir kul (buna) dayanabilir mi? Efendim, ben dünyada sana âşık olalı beri (dayanacak gücüm kalmadı).

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir kalenderîdir. Kalenderî, âşıkların aruzla söylediği türlerden biridir ve genellikle "mef'ûlü mefâîlü mefâîlü feûlün" kalıbıyla yazılır. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "efendim", kafiye "üftâde / dünyâda" kelimelerindeki "-âde / -âda" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, âşığın tükenen gücünü bir soruyla anlatır. "Bende-i üftâde", düşkün kul, âşığın kendini sevgilinin önünde yere düşmüş bir köle gibi gördüğünü gösterir. "Tâkat kılmak", dayanmak, katlanmak demektir; soru, âşığın artık dayanamadığını ima eder. İkinci mısra bu hâlin başlangıcını verir: âşık sevgiliye âşık olduğu günden beri bu durumdadır. Mısranın sonu açık bırakılmış gibidir ve anlamı ancak gazelin devamıyla tamamlanır; aktarımımızda parantez içinde verilen kısım bu yüzden bir yorumdur. Redifteki "efendim" kalenderîlerde sık görülen saygılı ve sevgi dolu bir hitaptır.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Yesârî mahlasıyla kayıtlıdır; cönkte Yesârî'nin bir hece, üç aruz olmak üzere dört şiiri vardır. Makale şairi tanıtmaz. Tokatlı Nûrî'nin Çankırı'da şiir sohbetleri ettiği şairler arasında Çankırılı Yesârî'nin adı geçer ve cönkte Nûrî ile birlikte Zahmî ve Bezmî gibi aynı çevreden adlar da bulunur; bu yüzden şiirin Çankırılı Âşık Yesârî'ye ait olması muhtemeldir, ancak bu bizim çıkarımımızdır. Ayrıntı için Yesârî sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 86. sayfasında, makalenin 552. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar