Özgün Metin

Vezin: Mefâîlün mefâîlün mefâîlün mefâîlün

Ne bilem dâmen-i yardan kesildi bu elim yâ Rab
Revâ mı âhla zârdan ṣolsa ġonca-yı gülüm yâ Rab

Günümüz Türkçesiyle

1. Ne bileyim, yâ Rabbi, elim sevgilinin eteğinden kesildi; ahtan, inlemekten gonca gülüm solsa reva mı, yâ Rabbi?

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir, cönkte aruzlu bir semâ‘î olarak kayıtlıdır. Âşıkların aruzla söylediği semâ‘îler çoğunlukla dört "mefâîlün"den oluşan kalıpla yazılır ve sazla okunur. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "yâ Rab", kafiye "elim / gülüm" kelimelerindeki "-im / -üm" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, Tanrı'ya yöneltilmiş bir şikâyettir. "Dâmen-i yârdan el kesilmek", sevgilinin eteğinden elin çekilmesi, ona ulaşma imkânının ortadan kalkması demektir; eteğe yapışmak, eski dilde birine sığınmak ve ondan medet ummak anlamındadır. İkinci mısrada âşık, ah ve inilti yüzünden "gonca-yı gül"ünün solmasının reva olup olmadığını sorar. Gonca gül burada sevgiliyi, âşığın gönlünü ya da gençliğini düşündürebilir. Redifteki "yâ Rab" seslenişi şikâyete dua tonu verir; "ne bilem" ise halk dilinde çaresizliği anlatan bir başlangıçtır.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Yesârî mahlasıyla kayıtlıdır; cönkte Yesârî'nin bir hece, üç aruz olmak üzere dört şiiri vardır. Makale şairi tanıtmaz. Tokatlı Nûrî'nin Çankırı'da şiir sohbetleri ettiği şairler arasında Çankırılı Yesârî'nin adı geçer ve cönkte Nûrî ile birlikte Zahmî ve Bezmî gibi aynı çevreden adlar da bulunur; bu yüzden şiirin Çankırılı Âşık Yesârî'ye ait olması muhtemeldir, ancak bu bizim çıkarımımızdır. Ayrıntı için Yesârî sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 48. sayfasında, makalenin 552. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar