Özgün Metin

Ölçü: 8'li hece ölçüsü

Kurulunca bu meydanlar
Kan ile yaş dolmadı mı
Şimir’in kızı Zeliha
Hasan’avu vermedi mi
Şah Hüseyin’diryaremiz
Zeynel, Bakır’dır çaremiz
İmam Cafer rehberimiz
Cümleye pir olmadı mı
Musa-i Kazım pirimiz
Cümle içinde canımız
İmam Rıza’dır yolumuz
Horasan’da durmadı mı
Taki’den tuttum elimi
Naki’den bağla belimi
Ali Asker’in kanını
Mehdiy’(e) ikrar vermedi mi
Ali’ye bağlandım durdum
Muhammed’e ümmet oldum
Ol zaman kırklara girdim
Selman keşkül sunmadı mı
Kırkın gönlü bire bağlı
Hemi haktır hemi tanrı
Cihan zülüfünde bağlı
Muhammed yar olmadı mı
Derviş Edna’m hak nazarı
Gönülden eyle pazarı
Cümle okunan yazarı
Bir noktadan olmadı mı

Günümüz Türkçesiyle

1. Bu meydanlar kurulunca kan ile gözyaşı dolmadı mı; Şimir'in kızı Zeliha Hasan'a zehir vermedi mi.

2. Yaramız Şah Hüseyin'dir; Zeynel ile Bakır çaremizdir. İmam Cafer rehberimizdir; o herkese pir olmadı mı.

3. Musa-i Kâzım pirimizdir, herkesin içinde canımızdır. Yolumuz İmam Rıza'dır; o Horasan'da durmadı mı.

4. Taki'den elimi tuttum; Naki'den belimi bağla. Ali Asker'in kanına Mehdi'ye ikrar verilmedi mi.

5. Ali'ye bağlanıp durdum, Muhammed'e ümmet oldum; o zaman Kırklar'a girdim. Selman keşkülünü sunmadı mı.

6. Kırkların gönlü bire bağlıdır; o hem Hak'tır hem Tanrı'dır. Dünya onun zülfüne bağlıdır; Muhammed yâr olmadı mı.

7. Ben Derviş Edna'yım, Hakk'ın bakışıdır bu; alışverişini gönülden eyle. Okunan her şeyin yazarı bir noktadan çıkmadı mı.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Sorular bu düvaz-ı imamın kalıbını oluşturur: dörtlüklerin ikinci ve dördüncü dizeleri "-madı mı, -medi mi" ekiyle biter ("dolmadı mı, vermedi mi, olmadı mı, durmadı mı"). Birinci ve üçüncü dizeler çoğu dörtlükte yarım uyaklıdır ("yaremiz, çaremiz, rehberimiz", "elimi, belimi, kanını", "durdum, oldum, girdim"). Yedi dörtlük sekiz heceli dizelerle söylenmiştir. Son dörtlükte şair "Derviş Edna'm" der. Makalenin bu şiiri yerleştirdiği düvaz-ı imam türü, On İki İmam'ın adlarını sırayla anan ve onları öven Alevî-Bektaşî şiiridir; cemlerde zakirler tarafından okunur.

Anlam ve Söz Sanatları

Şiir, On İki İmam'ı sırasıyla anar: Hasan ve Hüseyin, Zeynelabidin, Muhammed Bakır, Cafer-i Sadık, Musa-i Kâzım, Ali Rıza, Muhammed Taki, Ali Naki, Hasan Askerî ve Muhammed Mehdi. Her imama bir sıfat ya da bir olay bağlanır: Hüseyin yaradır, Cafer rehberdir ve herkese pirdir, Rıza Horasan'da yatar. İlk dörtlükte İmam Hasan'ın zehirlenmesi halk anlatılarındaki biçimiyle anılır; zehri verenin "Şimir'in kızı Zeliha" olduğu söylenir. Bu ad tarih kaynaklarındaki anlatıdan farklıdır ve halk geleneğinin bir değişkesi olarak alınmalıdır.

Dördüncü dörtlükteki "Ali Asker" adı iki türlü anlaşılabilir: dizi, On Birinci İmam Hasan Askerî'nin yerine geldiğine göre onu düşündürür; "kanını" sözü ise Kerbela'da şehit edilen küçük Ali Asgar'ı hatırlatır. Kaynak bu konuda açıklama yapmaz. Beşinci ve altıncı dörtlüklerde Kırklar meclisi anılır: Alevî inancına göre Hz. Muhammed'in Miraç dönüşü katıldığı bu mecliste Selman bir keşkül sunmuş, kırkların gönlü bir olmuştur. Son dörtlük bütün bu çokluğu bir noktaya bağlar: okunan her şeyin yazarı aynı noktadan çıkmıştır, bu da varlığın birliği düşüncesinin halk diliyle söylenişidir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar